Mỗi bộ ngành và tỉnh thành phải xây dựng ít nhất 1 mô hình điểm quốc phòng

Ngày 30 tháng 10 năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành Chỉ thị 38/CT-TTg về việc tổ chức Phong trào “Toàn dân xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, hiện đại”. Văn bản xác lập những định hướng mang tính chiến lược, đồng thời giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Yêu cầu trọng tâm đặt ra là các cơ quan quản lý nhà nước không dừng lại ở việc ban hành kế hoạch chung chung, mà phải trực tiếp bắt tay vào việc thiết lập và vận hành các mô hình điểm quốc phòng nhằm tạo ra hiệu ứng chuyển biến thực chất trong đời sống xã hội.

Yêu cầu đồng bộ giữa nhiệm vụ chính trị và thế trận quốc phòng

Chỉ thị 38/CT-TTg nhấn mạnh việc củng cố nền quốc phòng toàn dân, gắn kết chặt chẽ với thế trận an ninh nhân dân và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Trong giai đoạn hiện nay, bối cảnh an ninh thế giới và khu vực đang xuất hiện nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường. Tình trạng chạy đua vũ trang, các cuộc xung đột cùng những thách thức an ninh phi truyền thống đặt ra đòi hỏi cấp bách phải tăng cường năng lực phòng thủ quốc gia từ sớm, từ xa, ngay tại từng địa bàn cơ sở.

Theo Mục 3 Điểm a, nhiệm vụ then chốt đối với các ban, bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp là phải thực hiện kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa nhiệm vụ chính trị của đơn vị với nhiệm vụ củng cố quốc phòng, an ninh. Việc kết hợp này phải xác định rõ nội dung trọng tâm, trọng điểm của từng ngành, từng lĩnh vực chuyên trách, kiên quyết khắc phục tình trạng triển khai hình thức hoặc chồng chéo giữa các chương trình hành động. Các cơ quan quản lý cần rà soát lại quy hoạch phát triển của ngành, địa phương để lồng ghép các yếu tố bảo đảm quốc phòng phù hợp với yêu cầu mới.

Tại Mục 3 Điểm c, vai trò cơ quan quân sự địa phương các cấp được xác định là cơ quan tham mưu nòng cốt. Các đơn vị này có trách nhiệm hỗ trợ cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức tốt các hoạt động trong khuôn khổ Ngày Hội quốc phòng toàn dân với nội dung thiết thực, phong phú. Mục tiêu hướng tới là nâng cao nhận thức, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền các cấp, bảo đảm thế trận phòng thủ được củng cố vững vàng từ cấp cơ sở.

Lộ trình triển khai giai đoạn 2026 - 2036

Lộ trình thực hiện Phong trào được phân kỳ rõ ràng thành các mốc thời gian cụ thể theo Mục 4, giúp các bộ ngành và địa phương chủ động phân bổ nguồn lực và chuẩn bị nhân sự phù hợp.

Theo Mục 4 Điểm a, tháng 12 năm 2026 là thời điểm tổ chức phát động trên phạm vi toàn quốc. Sự kiện này mang tính chất bản lề, đặt nền móng cho việc phổ biến sâu rộng các tiêu chuẩn thi đua đến toàn thể cán bộ, công chức, viên chức và các tầng lớp nhân dân. Sau lễ phát động, năm 2027 sẽ bước ngay vào giai đoạn tập huấn chuyên sâu đội ngũ cán bộ trực tiếp phụ trách theo Mục 4 Điểm b, bảo đảm thống nhất nhận thức về cách thức xây dựng các điển hình thực tế.

Giai đoạn dài hơi từ năm 2027 đến năm 2035 tập trung vào nhiệm vụ hoàn thiện và mở rộng các sáng kiến hiệu quả. Mốc thời gian năm 2031 là thời điểm tổ chức sơ kết để đánh giá những vướng mắc, điều chỉnh cơ chế quản lý phù hợp trước khi bước vào kỳ tổng kết toàn diện vào năm 2036 theo Mục 4 Điểm c.

Quy định về mô hình điểm quốc phòng và tiêu chí đánh giá

Chỉ tiêu định lượng được xác định bắt buộc đối với hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. Căn cứ Mục 3 Điểm đ, mỗi ban, bộ, ngành Trung ương có trách nhiệm xây dựng ít nhất một mô hình hoặc cách làm hiệu quả; đồng thời, mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải xây dựng ít nhất một mô hình điểm về “Quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại”. Quy định này loại bỏ tư duy khoán trắng nhiệm vụ quốc phòng cho riêng lực lượng vũ trang, buộc các bộ chuyên ngành và chính quyền các tỉnh phải chủ động sáng tạo phương thức vận hành phù hợp với đặc thù quản lý.

Tiêu chuẩn để công nhận không căn cứ vào hồ sơ, báo cáo thuần túy mà dựa trên hai thước đo cơ bản: hiệu quả thực chất và mức độ tham gia của các tầng lớp nhân dân. Các sáng kiến được lựa chọn phải bảo đảm tính bền vững và khả năng nhân rộng trên diện rộng, tránh các giải pháp tốn kém nguồn lực nhưng mang tính thời điểm. Bên cạnh đó, theo Mục 3 Điểm e, các đơn vị cần kết hợp hiệu quả công tác dân vận của hệ thống chính trị và lực lượng vũ trang, nhân rộng phong trào Dân vận khéo để quy tụ sức mạnh nhân dân, biến nhận thức quốc phòng thành hành động tự giác thường nhật.

Phương thức tuyên truyền và kết hợp nguồn lực xã hội

Công tác thông tin, giáo dục quốc phòng đòi hỏi phải đổi mới toàn diện theo Mục 3 Điểm b. Các cơ quan quản lý không chỉ dựa vào phương thức tuyên truyền truyền thống mà phải kết hợp chặt chẽ với các nền tảng số và mạng xã hội. Nội dung thông điệp phải được chuyển tải trực quan, ngắn gọn, khẩu hiệu hành động bảo đảm tiêu chí dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện. Đối tượng cần đặc biệt tập trung hướng tới là học sinh, sinh viên, thế hệ trẻ và cộng đồng cư dân tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới và hải đảo.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội giữ vai trò nòng cốt trong công tác vận động quần chúng theo Mục 3 Điểm g, tạo sự đồng thuận xã hội và khơi dậy tinh thần trách nhiệm công dân. Đồng thời, theo Mục 3 Điểm d, việc củng cố thế trận lòng dân phải được bồi đắp thông qua các hành động cụ thể: đẩy mạnh hoạt động kết nghĩa quân - dân, chăm lo chính sách người có công với cách mạng, thực hiện đền ơn đáp nghĩa, tích cực hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng khó khăn và nâng cao tính chủ động tham gia phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, tìm kiếm cứu nạn.

Tình huống minh họa phương án tổ chức tại địa phương

Để chuẩn bị cho kế hoạch triển khai đồng bộ từ năm 2027 đến năm 2035, một địa phương cấp tỉnh có thể thiết lập phương án phân bổ nhiệm vụ cụ thể dựa trên các mốc tiến độ chính thức được quy định:

Giai đoạn cuối năm 2026, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan quân sự địa phương làm đầu mối tham mưu, phối hợp cùng các sở, ban, ngành rà soát toàn bộ địa bàn để lựa chọn một huyện hoặc một cơ sở trọng điểm làm nơi thí điểm. Căn cứ mốc tháng 12 năm 2026 theo Mục 4 Điểm a, địa phương tham gia hưởng ứng lễ phát động toàn quốc, đồng thời ban hành đề án chi tiết giao trách nhiệm cho người đứng đầu địa bàn được chọn.

Bước sang năm 2027, địa phương cử cán bộ tham gia đầy đủ các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ theo Mục 4 Điểm b, sau đó vận hành thử nghiệm mô hình gắn với việc đổi mới tuyên truyền trên nền tảng số và hoạt động Dân vận khéo. Đến kỳ sơ kết năm 2031, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tiến hành đánh giá thực chất tỷ lệ người dân tham gia, rút kinh nghiệm về các chi phí phát sinh và ban hành hướng dẫn nhân rộng mô hình ra toàn bộ các huyện, thị xã còn lại trên địa bàn trước thời điểm tổng kết năm 2036.

Đối tượng chịu tác động và các bước chuẩn bị cấp bách

Các cơ quan, tổ chức nằm trong phạm vi chỉ đạo trực tiếp của Chỉ thị 38/CT-TTg cần khẩn trương thực hiện các nhóm công việc sau:

• Các ban, bộ, ngành Trung ương: Rà soát chức năng, nhiệm vụ quản lý chuyên ngành; chỉ đạo xây dựng ít nhất một cách làm hiệu quả kết hợp phát triển ngành với nhiệm vụ quốc phòng; chuẩn bị cử cán bộ tham gia tập huấn chuyên môn trong năm 2027.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Chỉ đạo cơ quan quân sự địa phương xây dựng đề án mô hình điểm; ban hành tiêu chí giám sát dựa trên sự tham gia của nhân dân; chuẩn bị tổ chức phát động trong tháng 12 năm 2026.
• Cơ quan quân sự địa phương các cấp: Thực hiện tốt vai trò tham mưu thường trực; chủ trì tổ chức Ngày Hội quốc phòng toàn dân; theo dõi, đôn đốc công tác phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và các hoạt động kết nghĩa quân - dân.
• Bộ Quốc phòng và Bộ Nội vụ: Thực hiện nhiệm vụ quy định tại Mục 5 Điểm a, phối hợp ban hành hướng dẫn thi đua, khen thưởng; thiết lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra việc thực hiện của các bộ ngành, địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chí nào quyết định việc một điển hình được công nhận đạt chuẩn?

Căn cứ Mục 3 Điểm đ, tiêu chuẩn cốt lõi để đánh giá không nằm ở số lượng báo cáo hay các khẩu hiệu tuyên truyền, mà phải lấy hiệu quả thực chất và mức độ tham gia trực tiếp của quần chúng nhân dân làm thước đo chính. Sáng kiến đó phải có tính bền vững, không lãng phí ngân sách và có khả năng áp dụng nhân rộng cho các cơ quan, địa phương khác.

Công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện theo chu kỳ nào?

Theo Mục 3 Điểm h, việc kiểm tra, giám sát được tiến hành thường xuyên ở các cấp, các ngành; định kỳ tổ chức sơ kết hằng năm và theo giai đoạn nhằm đánh giá kết quả, rút kinh nghiệm, biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân tiêu biểu, đồng thời kịp thời điều chỉnh nội dung, hình thức triển khai cho sát thực tế.

Các mốc thời gian lớn của phong trào được phân chia ra sao?

Theo Mục 4, phong trào được phát động trên toàn quốc vào tháng 12 năm 2026; năm 2027 tổ chức tập huấn cán bộ và bắt đầu triển khai; giai đoạn 2027 - 2035 xây dựng và nhân rộng các điển hình, với mốc sơ kết vào năm 2031; năm 2036 sẽ tổng kết toàn diện phong trào.

Khuyến nghị triển khai và đối chiếu quy định

Việc ban hành Chỉ thị 38/CT-TTg là căn cứ pháp lý quan trọng định hình phương thức củng cố quốc phòng toàn dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Để bảo đảm việc thực thi đạt hiệu quả cao nhất và không rơi vào tình trạng hình thức, lãnh đạo các bộ, ngành và chính quyền các cấp cần trực tiếp chỉ đạo xây dựng chương trình hành động, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả vận hành của từng mô hình được phân công.

Các cơ quan, đơn vị cần chủ động liên hệ với cơ quan quân sự cùng cấp để nhận hướng dẫn chuyên môn, đối chiếu chặt chẽ với các văn bản chỉ đạo của Bộ Quốc phòng và cơ quan thi đua khen thưởng nhằm hoàn thiện đề án đúng lộ trình trước thềm lễ phát động toàn quốc.