Tài sản ký quỹ bù trừ của nhà đầu tư không bị xử lý khi thành viên phá sản

Khi tổ chức trung gian tài chính gặp sự cố giải thể hoặc phá sản, an toàn vốn của người giao dịch chứng khoán là mối quan tâm hàng đầu. Tài sản ký quỹ bù trừ của người giao dịch có bị tịch thu để thanh toán nghĩa vụ nợ của thành viên bù trừ hay không? Quy định pháp luật hiện hành giải quyết dứt điểm rủi ro này bằng việc xác lập hành lang bảo vệ độc lập cho vốn của khách hàng.

Nguyên tắc bảo toàn tài sản ký quỹ bù trừ khi trung gian đổ vỡ

Quy định tại khoản 3 Điều 38 nêu rõ trường hợp thành viên bù trừ hoặc ngân hàng lưu ký thanh toán rơi vào tình trạng giải thể, phá sản, các khoản ký quỹ của người giao dịch không bị sử dụng để xử lý theo pháp luật về giải thể, phá sản. Khối tài sản này hoàn toàn đứng ngoài danh mục xử lý nợ.

Đồng thời, theo khoản 3 Điều 38, khoản tiền và chứng khoán bảo đảm này tuyệt đối không được phân chia cho các chủ nợ của thành viên bù trừ, ngân hàng lưu ký thanh toán. Doanh nghiệp cũng không được phép phân chia khoản này cho các cổ đông, thành viên góp vốn dưới mọi hình thức. Sau khi hoàn tất các nghĩa vụ thanh toán cho các lệnh giao dịch của chính khách hàng, thành viên bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán có trách nhiệm hoàn trả phần giá trị còn lại cho người giao dịch.

Ba ranh giới quản lý dòng tiền và chứng khoán ký quỹ

Để ngăn chặn việc chiếm dụng vốn ngay từ khâu vận hành bình thường, khoản 1 Điều 38 đặt ra 3 yêu cầu bắt buộc đối với công tác phân định tài khoản:

Bên cạnh đó, quyền lợi về dòng tiền sinh lời từ các khoản bảo đảm cũng được xác lập cụ thể. Theo khoản 2 Điều 38, thành viên bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán được sử dụng tiền ký quỹ để bảo đảm nghĩa vụ và thực hiện thanh toán cho các giao dịch của chính người đó. Toàn bộ tiền lãi phát sinh từ số dư ký quỹ (nếu có) phải được hoàn trả đầy đủ cho người gửi tiền.

Quy trình xử lý và thông báo khi phát sinh thiếu hụt tiền thanh toán

Trường hợp người giao dịch mua chứng khoán thiếu tiền và mất khả năng hoàn tất nghĩa vụ, khoản 4 Điều 38 cho phép thành viên bù trừ chung đề nghị ngân hàng lưu ký thanh toán phối hợp xử lý khoản ký quỹ và số chứng khoán nhận về theo khoản 9 Điều 33.

Nhằm bảo đảm tính minh bạch, khoản 5 Điều 38 quy định trong thời hạn 01 ngày làm việc kể từ ngày thực hiện biện pháp can thiệp, thành viên bù trừ chung và ngân hàng lưu ký thanh toán phải thông báo cho người giao dịch qua phương thức thỏa thuận trước. Văn bản thông báo bắt buộc nêu đủ 5 thông tin: lý do xử lý, loại tài sản, phương thức can thiệp, thời gian và giá trị thực hiện.

Ngoài ra, theo khoản 6 Điều 38, thành viên bù trừ có quyền tính toán mức yêu cầu và đánh giá lại giá trị định kỳ hằng ngày hoặc trong các phiên có giá chứng khoán biến động mạnh.

Việc nhà đầu tư cần thực hiện tiếp theo

Người tham gia thị trường cần chủ động kiểm tra kỹ các điều khoản về phương thức thông báo nhận xử lý tài sản trong hợp đồng mở tài khoản. Khi phát sinh rủi ro trung gian tài chính giải thể, người giao dịch cần đối chiếu ngay số liệu sao kê số dư tiền ký quỹ còn lại, đối chiếu các căn cứ tại Điều 38 và tham khảo tư vấn pháp lý chuyên sâu để thực hiện thủ tục nhận lại tài sản đúng trình tự.