Cấm đưa hàng mua gom vào nội địa khi chưa xong thủ tục hải quan

Hoạt động đưa hàng mua gom vào nội địa của thương nhân thu mua từ cư dân biên giới phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm soát hải quan tại khu vực cửa khẩu. Quy định pháp lý siết chặt trách nhiệm kê khai, nộp thuế và lập chứng từ đối với nhóm đối tượng này nhằm ngăn chặn các hành vi lợi dụng chính sách ưu đãi biên mậu để thẩm lậu hàng hóa vào thị trường nội địa.

Quy định cấm đưa hàng mua gom vào nội địa khi chưa thông quan

Theo khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Điều 4 Thông tư số 80/2019/TT-BTC, thương nhân mua gom hàng hóa nhập khẩu của cư dân biên giới chỉ được phép bán hoặc vận chuyển số hàng hóa này ra khỏi khu vực cửa khẩu biên giới, hoặc ra khỏi các địa điểm tập kết, kiểm tra hàng hóa theo quy định để đưa sâu vào thị trường nội địa sau khi đã hoàn thành toàn bộ thủ tục hải quan và nộp đầy đủ các khoản thuế, phí theo luật định.

Hàng hóa mua gom từ cư dân vùng biên bản chất là hàng hóa nhập khẩu được hưởng định mức miễn thuế theo chính sách thương mại biên giới. Do đó, khi thương nhân gom thành lô hàng thương mại, tính chất miễn thuế cho tiêu dùng cá nhân của cư dân không còn áp dụng đối với khâu lưu thông tiếp theo của thương nhân. Việc tự ý đưa hàng hóa rời khỏi khu vực kiểm soát biên giới khi cơ quan hải quan chưa xác nhận hoàn thành nghĩa vụ bị xác định là hành vi vi phạm pháp luật trực tiếp về giám sát và quản lý hàng hóa nhập khẩu.

Quy định tại khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC thiết lập ranh giới pháp lý rõ ràng: khu vực cửa khẩu và địa điểm tập kết, kiểm tra là vùng đệm chịu sự giám sát hải quan. Hàng hóa chỉ được giải phóng và xem là lưu thông hợp pháp trong nội địa khi đã có sự chấp thuận, ghi nhận hoàn tất thủ tục của cơ quan có thẩm quyền.

Điều kiện bắt buộc để hàng mua gom được phép lưu thông hợp pháp

Để đưa hàng hóa thu gom từ cư dân biên giới vào thị trường tiêu thụ nội địa một cách hợp pháp, thương nhân phải đáp ứng đồng thời ba nhóm điều kiện then chốt theo quy định tại khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC:

• Thực hiện thủ tục hải quan đầy đủ: Thương nhân phải khai báo tờ khai hải quan như đối với hàng hóa nhập khẩu của thương nhân qua cửa khẩu biên giới theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.
• Hoàn thành nghĩa vụ tài chính: Thương nhân phải nộp đầy đủ các khoản thuế, phí và lệ phí phát sinh trước khi đưa hàng ra khỏi phạm vi giám sát hải quan theo khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.
• Lập hóa đơn điện tử: Trường hợp hàng hóa mua gom được vận chuyển, đưa vào lưu thông trong nội địa, thương nhân bắt buộc phải lập hóa đơn điện tử theo quy định của pháp luật căn cứ theo khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.

Bên cạnh đó, việc xác định hàng hóa đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên không dựa vào lời khai đơn thuần mà phải căn cứ vào hệ thống hồ sơ, chứng từ, dữ liệu điện tử hoặc thông tin chính thức do cơ quan có thẩm quyền cung cấp theo quy định pháp luật được nêu rõ tại khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.

Địa điểm làm thủ tục và thời hạn nộp hồ sơ hải quan

Thủ tục thông quan đối với hàng mua gom có những yêu cầu đặc thù về địa điểm đăng ký tờ khai và thời hạn thực hiện nhằm đảm bảo tính kiểm soát liên tục của lực lượng chức năng tại địa bàn biên giới.

Căn cứ theo khoản 2 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, địa điểm làm thủ tục hải quan được quy định cụ thể: Thương nhân mua gom hàng hóa của cư dân biên giới tại khu vực cửa khẩu biên giới theo quy định tại Điều 6 Nghị định số 14/2018/NĐ-CP bắt buộc phải thực hiện khai và đăng ký tờ khai hải quan tại Hải quan cửa khẩu gần nhất nơi đã mua gom hàng hóa. Quy định này ngăn chặn việc thương nhân tự ý vận chuyển hàng chưa thông quan sang các địa bàn nội địa khác để làm thủ tục.

Về thời hạn xử lý chứng từ, theo khoản 1 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, thời hạn nộp hồ sơ hải quan chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày mua gom hàng hóa. Khoảng thời gian 30 ngày này là giới hạn tối đa để thương nhân tổng hợp, kê khai và nộp bộ hồ sơ hợp lệ. Nếu vượt quá thời hạn 30 ngày mà chưa hoàn thành thủ tục theo quy định, lô hàng không thể đủ điều kiện để được phép đưa vào nội địa.

Yêu cầu kỹ thuật khi kê khai tờ khai hải quan hàng mua gom

Khai báo hải quan đối với loại hình hàng mua gom đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ với dữ liệu định mức của từng cư dân biên giới đã bán hàng. Khoản 1 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC nêu rõ các hướng dẫn kỹ thuật áp dụng cho thương nhân khi lập tờ khai:

Khi tiến hành thủ tục hải quan như đối với hàng hóa nhập khẩu của thương nhân qua cửa khẩu biên giới, người khai hải quan phải nhập thông tin số tờ khai cư dân biên giới vào ô số vận đơn trên tờ khai hải quan điện tử. Đồng thời, thương nhân phải đính kèm tờ khai cư dân biên giới lên hệ thống dữ liệu hải quan.

Đối với trường hợp thực hiện khai tờ khai hải quan giấy theo quy định, thương nhân phải nộp kèm trực tiếp tờ khai cư dân biên giới trong bộ hồ sơ hải quan nộp cho chi cục Hải quan cửa khẩu nơi tiếp nhận. Việc đối chiếu giữa số tờ khai của cư dân và tờ khai nhập khẩu của thương nhân là cơ sở xác định nguồn gốc hợp pháp của lô hàng gom trước khi cho phép vận chuyển.

So sánh quy trình xử lý hồ sơ và vận chuyển hàng mua gom

Bảng phân định trách nhiệm pháp lý và các tiêu chuẩn kiểm soát hồ sơ theo quy định tại Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC:

Hệ quả pháp lý khi tự ý đưa hàng vào nội địa

Căn cứ theo khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, việc cơ quan chức năng xác định hàng hóa đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý hoàn toàn dựa vào hồ sơ, chứng từ, dữ liệu điện tử hoặc thông tin chính thức do cơ quan có thẩm quyền cung cấp. Mọi hành vi tự ý đưa hàng rời khỏi địa điểm tập kết hoặc khu vực cửa khẩu khi chưa hoàn tất các bước này đều bị coi là vi phạm điều cấm.

Khi hàng hóa bị phát hiện vận chuyển, lưu thông trên các tuyến đường nội địa mà không có hóa đơn điện tử, hoặc chưa hoàn thành thủ tục hải quan và nghĩa vụ thuế tại Hải quan cửa khẩu nơi mua gom, cơ quan kiểm soát sẽ đối chiếu dữ liệu trên hệ thống. Hàng hóa không có dữ liệu thông quan hợp lệ sẽ bị giữ lại để xử lý theo các chế tài pháp luật hiện hành đối với hành vi vi phạm kiểm soát hải quan và gian lận thương mại biên giới.

Thương nhân không chỉ đối diện với nguy cơ bị ách tắc toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa mà còn phải chịu trách nhiệm pháp lý toàn diện đối với lô hàng mua gom không đủ điều kiện lưu thông.

Tình huống minh họa thực tế

Thương nhân A thu gom một lô nông sản nhập khẩu đã được miễn thuế của các cư dân biên giới tại khu vực chợ biên giới thuộc phạm vi điều chỉnh của khoản 1 và khoản 2 Điều 14 Nghị định số 14/2018/NĐ-CP vào ngày 20/10/2026.

Theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, thương nhân A phải nộp hồ sơ hải quan chậm nhất vào ngày thứ 30 kể từ ngày thu gom lô hàng trên, đồng thời phải đăng ký tờ khai tại Hải quan cửa khẩu gần nhất nơi diễn ra việc mua gom. Trên tờ khai, thương nhân A khai số tờ khai của các cư dân biên giới vào ô số vận đơn và tải chứng từ đính kèm lên hệ thống.

Nếu trong thời gian trước khi tờ khai được cơ quan hải quan chấp nhận thông quan và trước khi hoàn tất nộp các khoản thuế, phí, thương nhân A đã tự ý bốc xếp lô hàng lên xe tải để vận chuyển rời khỏi trạm kiểm soát hoặc địa điểm tập kết hàng hóa vào sâu trong nội địa, hành vi này vi phạm trực tiếp quy định cấm tại khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC. Đồng thời, nếu vận chuyển mà không lập hóa đơn điện tử, lô hàng sẽ bị xác định là không đủ điều kiện lưu thông hợp pháp theo quy định.

Ai bị ảnh hưởng và cần chuẩn bị những gì?

Nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp từ quy định bao gồm các thương nhân có hoạt động thu gom hàng hóa nhập khẩu của cư dân biên giới tại khu vực chợ biên giới hoặc cửa khẩu biên giới. Để đảm bảo tính tuân thủ pháp luật, thương nhân cần chủ động triển khai các biện pháp sau:

• Thu thập đầy đủ chứng từ gốc của cư dân: Thu thập chính xác tờ khai cư dân biên giới từ người dân ngay khi mua gom để có dữ liệu nhập vào ô số vận đơn theo khoản 1 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.
• Quản lý tiến độ thời gian 30 ngày: Thiết lập quy trình theo dõi thời hạn để nộp hồ sơ hải quan trong vòng chậm nhất 30 ngày kể từ thời điểm phát sinh việc thu gom hàng hóa theo khoản 1 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.
• Đăng ký tờ khai đúng địa bàn: Trình báo và đăng ký hồ sơ tại đúng cơ quan Hải quan cửa khẩu gần nhất nơi gom hàng theo khoản 2 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, không tự ý chuyển địa điểm làm thủ tục.
• Hoàn tất nghĩa vụ tài chính trước khi điều động phương tiện: Tuyệt đối chỉ cho xe chở hàng rời khu vực kiểm tra, giám sát sau khi đã nộp đủ thuế, lệ phí và nhận xác nhận thông quan theo khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.
• Khai thác hệ thống hóa đơn điện tử: Chuẩn bị sẵn hạ tầng phát hành hóa đơn điện tử hợp lệ ngay khi bắt đầu điều chuyển hàng hóa vào thị trường nội địa theo khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC.

Câu hỏi thường gặp

Hàng mua gom của cư dân biên giới có được miễn thủ tục hải quan không?

Không. Căn cứ khoản 1 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, thương nhân khi mua gom hàng hóa nhập khẩu đã được hưởng định mức miễn thuế của cư dân biên giới vẫn phải thực hiện thủ tục hải quan như đối với hàng hóa nhập khẩu của thương nhân qua cửa khẩu biên giới.

Khai thông tin tờ khai cư dân biên giới vào đâu trên hệ thống hải quan điện tử?

Theo khoản 1 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, thương nhân phải khai thông tin số tờ khai cư dân biên giới tại ô số vận đơn trên tờ khai hải quan và tiến hành đính kèm tờ khai cư dân biên giới lên hệ thống điện tử.

Có được vận chuyển hàng về kho nội địa trước rồi nộp thuế sau không?

Không được phép. Căn cứ khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, thương nhân chỉ được bán hoặc vận chuyển hàng hóa đã mua gom ra khỏi khu vực cửa khẩu biên giới hoặc địa điểm tập kết, kiểm tra vào nội địa khi đã hoàn thành thủ tục hải quan và nộp đầy đủ các khoản thuế, phí theo luật định.

Bắt buộc phải có chứng từ gì khi đưa hàng mua gom lưu thông trong nội địa?

Theo khoản 3 Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BTC, trường hợp hàng hóa mua gom của cư dân biên giới được vận chuyển, đưa vào lưu thông trong nội địa thì thương nhân bắt buộc phải lập hóa đơn điện tử theo quy định của pháp luật.

Trách nhiệm rà soát và đối chiếu văn bản pháp lý

Các quy định điều chỉnh hành vi đưa hàng mua gom vào nội địa đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối trong khâu kiểm soát hồ sơ và thực thi thực tế. Thương nhân tham gia hoạt động kinh doanh thương mại biên giới cần chủ động rà soát quy trình nội bộ, cập nhật thường xuyên các văn bản hướng dẫn và kiểm tra tình trạng hiệu lực của các quy định liên quan.

Trước khi thực hiện các giao dịch mua gom và luân chuyển hàng hóa quy mô lớn, thương nhân nên đối chiếu trực tiếp các điều khoản tại Thông tư số 154/2026/TT-BTC với cơ quan Hải quan cửa khẩu sở tại hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia tư vấn pháp lý có thẩm quyền để đảm bảo tuân thủ đầy đủ điều kiện quy định, tránh rủi ro phát sinh trong quá trình vận hành và kiểm tra sau thông quan.