Cấp phép thăm dò, khai thác titan mới bắt buộc phải gắn với sản xuất pigment

Theo Mục (1), Thông báo 561/TB-VPCP của Văn phòng Chính phủ kết luận chỉ đạo định hướng quy hoạch đối với khoáng sản titan. Doanh nghiệp muốn tham gia khai thác titan mới bắt buộc phải đáp ứng yêu cầu gắn liền chuỗi khai thác với nhà máy chế biến sâu ra sản phẩm pigment công nghệ cao. Quy định đặt dấu chấm hết cho giai đoạn xuất khẩu quặng thô hoặc tinh quặng sơ chế giá trị thấp, đồng thời siết chặt tiêu chí lựa chọn chủ đầu tư trên toàn quốc.

Tiêu chuẩn khép kín chuỗi giá trị từ khai thác đến sản xuất pigment

Theo Mục (1), việc cấp phép thăm dò, khai thác mới phải gắn liền với chế biến sản xuất ra sản phẩm pigment. Cơ quan quản lý chấm dứt tình trạng chia cắt giữa đơn vị khai thác khoáng sản thô và đơn vị chế biến sâu. Quá trình xét duyệt hồ sơ đòi hỏi chủ đầu tư phải lập phương án kinh doanh tích hợp đồng bộ từ vị trí mỏ đến nhà máy sản xuất sản phẩm cuối cùng.

Quy định yêu cầu năng lực thực tế của nhà đầu tư phải bao quát toàn bộ chu kỳ dự án. Chủ đầu tư không thể chỉ chuẩn bị năng lực bóc đất, tuyển quặng đơn thuần mà phải làm chủ dây chuyền luyện kim, hóa chất phức tạp để chuyển hóa titan thành pigment. Đây là rào cản kỹ thuật nhằm nâng cao giá trị tài nguyên quốc gia.

Cơ chế thẩm định hồ sơ không chỉ đánh giá trữ lượng hay phương pháp khai thác mỏ. Nhà quản lý xem xét thiết kế công nghệ chế biến pigment đi kèm, khả năng tiêu thụ và phương án tích hợp dây chuyền để bảo đảm khoáng sản khai thác được đưa thẳng vào chế biến công nghiệp.

Yêu cầu công nghệ tiên tiến và năng lực chủ đầu tư

Theo Mục (1), lựa chọn chủ đầu tư thực hiện các dự án mới phải bảo đảm đủ năng lực thực hiện đồng bộ các khâu, sử dụng công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại và đáp ứng nghiêm ngặt tiêu chuẩn bảo vệ môi trường. Năng lực tài chính, kinh nghiệm kỹ thuật và thiết bị hiện đại trở thành điều kiện tiên quyết khi nộp hồ sơ xin cấp phép.

Quy định loại bỏ các đơn vị thương mại trung gian hoặc nhà thầu thiếu tiềm lực công nghệ cao. Các doanh nghiệp chỉ có phương tiện cơ giới khai đào truyền thống sẽ không đủ tư cách pháp lý làm chủ đầu tư độc lập nếu không liên danh, liên kết hoặc chứng minh được giải pháp công nghệ chế biến pigment tiên tiến đạt chuẩn môi trường.

Yếu tố bảo vệ môi trường được đặt ngang hàng với tiêu chí công nghệ. Quá trình chế biến pigment tiêu thụ nhiều hóa chất và đòi hỏi quy trình xử lý chất thải nghiêm ngặt. Việc gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường xuyên suốt từ mỏ đến nhà máy buộc doanh nghiệp phải dự toán đầy đủ chi phí xử lý chất thải ngay trong hồ sơ xin cấp phép ban đầu.

Nguyên tắc Nghị quyết số 10-NQ/TW trong quy hoạch khoáng sản

Theo Mục (1), việc cấp phép khoáng sản phải cụ thể hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW thành nguyên tắc triển khai dự án xuyên suốt. Hoạt động khai thác bắt buộc phải gắn với cơ sở chế biến hoặc địa chỉ sử dụng khoáng sản cụ thể, ứng dụng công nghệ tiên tiến, thu hồi tối đa khoáng sản đi kèm và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn.

Cơ quan quản lý bổ sung bảng cân đối trữ lượng - khai thác - chế biến - sử dụng đối với các khoáng sản chủ yếu nhằm kiểm soát chặt dòng nguyên liệu. Doanh nghiệp lập hồ sơ phải giải trình rõ địa chỉ tiếp nhận quặng titan sau khai thác, tỉ lệ thu hồi các khoáng sản đi kèm trong tầng quặng và phương án tái chế, tái sử dụng chất thải mỏ.

Việc gắn địa chỉ sử dụng khoáng sản loại trừ triệt để tình trạng đầu cơ mỏ, xin cấp phép thăm dò rồi chuyển nhượng dự án kiếm lời. Dự án khai thác chỉ được phê duyệt khi chứng minh được sự gắn kết bền vững với nhà máy chế biến hoặc hợp đồng bao tiêu cho các tổ hợp công nghiệp trong nước.

Bảo đảm quyền tự do kinh doanh: Cấm đặt thêm điều kiện trái Luật

Song song với việc siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật chế biến, Mục (1) xác lập rõ nguyên tắc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp: cơ quan quản lý không được đặt thêm điều kiện cấp phép trái quy định của Luật. Đây là lằn ranh pháp lý quan trọng ngăn chặn các thủ tục hành chính tùy tiện từ phía địa phương hoặc cơ quan chuyên môn.

Quy định này ràng buộc cơ quan cấp phép chỉ được thẩm định hồ sơ dựa trên các tiêu chí, điều kiện đã được pháp luật quy định. Mọi yêu cầu phát sinh ngoài luật định, như đòi hỏi đóng góp xã hội hóa ngoài quy định, giấy phép con tự đặt, hay phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế, đều bị nghiêm cấm.

Doanh nghiệp hoàn toàn có quyền từ chối đáp ứng các yêu cầu trái luật và sử dụng kết luận tại Mục (1) làm căn cứ bảo vệ quyền lợi khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền trong quá trình thẩm định dự án.

Tình huống minh họa về lập dự án khoáng sản

Xem xét một doanh nghiệp nộp hồ sơ xin cấp phép đối với diện tích khoáng sản mới. Nếu hồ sơ chỉ đề xuất xây dựng trạm tuyển trọng lực để bán tinh quặng ilmenit thô ra thị trường thương mại, hồ sơ sẽ bị từ chối ngay từ giai đoạn xem xét quy hoạch do không gắn với cơ sở chế biến sâu sản xuất pigment.

Để được chấp thuận, doanh nghiệp phải điều chỉnh toàn bộ cấu trúc dự án. Hồ sơ phải chứng minh đồng thời hai hợp phần: dự án khai thác mỏ và dự án xây dựng nhà máy sản xuất pigment công nghệ cao. Doanh nghiệp cần chứng minh đủ năng lực tài chính, phương án xử lý môi trường và dây chuyền thiết bị hiện đại cho cả hai khâu khép kín.

Trường hợp cơ quan cấp phép địa phương yêu cầu doanh nghiệp phải nộp thêm các khoản quỹ tự đặt hoặc bổ sung giấy phép thẩm định không có trong luật, doanh nghiệp được quyền viện dẫn kết luận tại Mục (1) để bảo đảm quyền lợi, yêu cầu cơ quan giải quyết đúng trình tự pháp luật.

Quy định cho các dự án khai thác titan mới và khoáng sản khác

Bên cạnh titan, Mục (1) đưa ra các chỉ đạo xử lý chuyên biệt đối với các loại khoáng sản và dự án trọng điểm khác trên cả nước:

• Dự án mỏ sắt Thạch Khê (Hà Tĩnh): Nghiên cứu điều chỉnh công suất phù hợp tình hình thực tế; Bộ Công Thương và tỉnh Hà Tĩnh khẩn trương triển khai để sớm tổ chức khai thác ngay trong đầu năm 2027.
• Khoáng sản Cromit: Nghiên cứu đề xuất của Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa để xử lý bảo đảm đúng quy định pháp luật, khoa học và hiệu quả.
• Khoáng sản Than: Tích hợp thống nhất với Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia, Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia điều chỉnh; bảo đảm nguồn than cho sản xuất điện và bổ sung quy định chuyển tiếp cho dự án đang triển khai.
• Dự án chồng lấn hạ tầng: Xử lý diện tích chồng lấn khu dân cư hiện hữu, công trình công cộng, hạ tầng và 06 dự án điện gió; nghiên cứu đưa vào khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia theo đúng quy định, tuyệt đối không hợp thức hóa sai phạm.

Ai bị ảnh hưởng và hành động cần triển khai

Các nhóm chủ thể chịu tác động trực tiếp từ định hướng quản lý khoáng sản mới cần chủ động rà soát chiến lược:

• Doanh nghiệp titan: Rà soát danh mục dự án, chủ động tìm kiếm đối tác công nghệ chế biến pigment để liên danh thực hiện chuỗi sản xuất khép kín.
• Nhà đầu tư vật liệu - hóa chất: Tiếp cận quy hoạch khoáng sản nhóm I để đón đầu cơ hội hợp tác với các đơn vị nắm giữ nguồn tài nguyên mỏ.
• Cơ quan cấp phép địa phương: Chấm dứt việc ban hành văn bản hướng dẫn có thêm điều kiện cấp phép trái Luật; rà soát hiện trạng các dự án chồng lấn hạ tầng theo thẩm quyền.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp chỉ xin thăm dò mỏ titan mà chưa xây dựng nhà máy pigment có được cấp phép không?

Theo Mục (1), việc cấp phép thăm dò mới bắt buộc phải gắn liền với chế biến sản xuất pigment. Do đó, hồ sơ thăm dò cũng phải định hình năng lực và phương án đồng bộ với chuỗi sản xuất pigment công nghệ cao.

Cơ quan quản lý địa phương có quyền đưa thêm điều kiện cấp phép mỏ titan không?

Theo Mục (1), các cơ quan thẩm quyền tuyệt đối không được đặt thêm điều kiện cấp phép trái quy định của Luật. Mọi yêu cầu ngoài luật định đều không có giá trị thi hành.

Tiêu chuẩn công nghệ đối với dự án chế biến titan được quy định như thế nào?

Theo Mục (1), dự án phải sử dụng công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại, đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo vệ môi trường, thu hồi khoáng sản đi kèm và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn theo định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW.

Kết luận và định hướng chuẩn bị cho doanh nghiệp

Định hướng quản lý khoáng sản theo Thông báo 561/TB-VPCP đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ sang khai thác bền vững, nâng cao hàm lượng chế biến công nghệ cao. Rào cản gia nhập ngành titan tăng cao nhưng mở ra không gian phát triển cho các doanh nghiệp có tiềm lực kỹ thuật và tài chính lành mạnh.

Doanh nghiệp cần chủ động đối chiếu hồ sơ dự án với quy định của Luật, theo dõi kế hoạch thực hiện quy hoạch sau khi được ban hành và tham vấn ý kiến chuyên môn pháp lý, kỹ thuật luyện kim để bảo đảm hồ sơ đáp ứng đầy đủ tiêu chí đồng bộ.