Doanh nghiệp xăng dầu giải thể, phá sản phải kiểm toán Quỹ bình ổn giá

Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 19/2026/TT-BCT ngày 03 tháng 4 năm 2026 quy định về việc tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ nguồn ngân sách nhà nước, trích lập Quỹ và hoàn trả tạm ứng. Thay đổi mang tính then chốt tác động trực tiếp đến các thương nhân đầu mối là nghĩa vụ bắt buộc thực hiện kiểm toán Quỹ bình ổn giá tạm ứng trước khi tiến hành thủ tục chấm dứt hoạt động, phá sản hoặc giải thể doanh nghiệp. Quy định này thiết lập cơ chế giám sát tài chính chặt chẽ, bảo toàn nguồn vốn ngân sách nhà nước khi thương nhân rời thị trường.

Bắt buộc kiểm toán Quỹ bình ổn giá khi giải thể, phá sản hoặc chấm dứt tư cách đầu mối

Theo điểm a khoản 6 Điều 12 (được sửa đổi tại khoản 4 Điều 1), đối với trường hợp thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu rơi vào tình trạng giải thể hoặc phá sản, trước khi thực hiện các thủ tục giải thể, phá sản doanh nghiệp theo quy định của pháp luật, thương nhân có trách nhiệm thực hiện kiểm toán chuyên đề đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước. Sau khi hoàn thành kiểm toán, doanh nghiệp phải gửi báo cáo kết quả kiểm toán này về Bộ Công Thương và Bộ Tài chính.

Cùng với việc lập và gửi báo cáo kiểm toán chuyên đề, thương nhân phải chuyển nộp toàn bộ số dư Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước tại doanh nghiệp vào tài khoản của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước mở tại Kho bạc Nhà nước. Doanh nghiệp có trách nhiệm gửi bản sao chứng từ chuyển nộp tiền về Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (thuộc Bộ Công Thương) và Cục Quản lý Giá (thuộc Bộ Tài chính) để làm căn cứ giám sát, đối chiếu theo quy định tại điểm a khoản 6 Điều 12.

Nghĩa vụ kiểm toán chuyên đề và nộp trả số dư Quỹ không chỉ dừng lại ở các doanh nghiệp chủ động giải thể hoặc tiến hành phá sản. Quy định tại điểm b khoản 6 Điều 12 nêu rõ: đối với thương nhân bị cơ quan có thẩm quyền thu hồi Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, ngay khi có quyết định hoặc thông báo của Bộ Công Thương, thương nhân có trách nhiệm thực hiện kiểm toán chuyên đề đối với phần Quỹ tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước, gửi báo cáo kết quả về Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, chuyển nộp toàn bộ số dư Quỹ vào tài khoản của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước mở tại Kho bạc Nhà nước và gửi chứng từ nộp tiền về hai Cục liên quan.

Quy trình tạm ứng Quỹ từ nguồn ngân sách nhà nước

Trình tự tiếp nhận và phê duyệt vốn tạm ứng từ ngân sách được chuẩn hóa chặt chẽ theo Điều 5 (được sửa đổi tại khoản 1 Điều 1). Cơ sở khởi động quy trình xuất phát từ thông báo điều hành giá bán xăng dầu của Bộ Công Thương có nội dung điều hành chi sử dụng Quỹ. Khi có thông báo này, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước gửi văn bản đề nghị thương nhân tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu tại thương nhân.

Sau khi nhận văn bản đề nghị, thương nhân hoàn thiện văn bản đề nghị tạm ứng theo mẫu Phụ lục I và gửi đến Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước. Phương thức gửi văn bản được giới hạn qua dịch vụ bưu chính hoặc qua hòm thư điện tử chính thức tại địa chỉ: xangdau@moit.gov.vn theo khoản 2 Điều 5.

Kể từ ngày nhận được văn bản của doanh nghiệp, thời hạn xử lý của các cơ quan nhà nước được giới hạn cụ thể như sau:

• Trong thời hạn ba (03) ngày làm việc: Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tổng hợp, trình Bộ Công Thương ban hành Quyết định phê duyệt số tiền tạm ứng cho Quỹ tại thương nhân từ nguồn ngân sách nhà nước và từ nguồn trích lập Quỹ tại tài khoản phong tỏa (theo khoản 3 Điều 5).
• Trong thời hạn hai (02) ngày làm việc kể từ khi có Quyết định phê duyệt: Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước chuyển số tiền tạm ứng vào tài khoản phong tỏa Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước do thương nhân mở tại Ngân hàng thương mại (theo khoản 4 Điều 5).

Trường hợp số tiền tạm ứng do thương nhân đề nghị ban đầu thấp hơn số tiền chi sử dụng Quỹ thực tế phát sinh trong kỳ, khoản 5 Điều 5 cho phép thương nhân gửi văn bản đề nghị tạm ứng bổ sung theo Phụ lục I. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tiếp tục quy trình tổng hợp, trình Bộ Công Thương ban hành quyết định phê duyệt bổ sung và thực hiện tạm ứng theo quy định.

Cơ chế rút tiền chi sử dụng và nghĩa vụ trích lập Quỹ định kỳ

Việc rút tiền từ tài khoản phong tỏa để chi sử dụng thực tế được kiểm soát chặt chẽ theo Điều 7 (được sửa đổi tại khoản 2 Điều 1). Căn cứ Quyết định phê duyệt số tiền tạm ứng hoặc tạm ứng bổ sung của Bộ Công Thương, thương nhân tự xác định số tiền chi sử dụng thực tế phát sinh để thực hiện rút tiền từ tài khoản phong tỏa mở tại Ngân hàng thương mại. Thương nhân phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác và tính hợp pháp của hồ sơ, số liệu chi sử dụng Quỹ. Đồng thời, số tiền rút tối đa không được vượt quá số tiền ghi tại Quyết định phê duyệt của Bộ Công Thương.

Hồ sơ rút tiền từ tài khoản phong tỏa theo khoản 2 Điều 7 bao gồm:

• Quyết định phê duyệt số tiền tạm ứng hoặc số tiền tạm ứng bổ sung của Bộ Công Thương cấp cho Quỹ tại các thương nhân đầu mối;
• Bảng xác định số tiền chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu của kỳ điều hành;
• Các văn bản khác phát sinh theo quy định nội bộ của ngân hàng thương mại nơi thương nhân mở tài khoản phong tỏa Quỹ.

Theo khoản 3 Điều 7, công thức xác định số tiền chi sử dụng Quỹ tạm ứng từ ngân sách trong kỳ điều hành được tính bằng mức chi sử dụng Quỹ tại thông báo điều hành giá của Bộ Công Thương nhân với sản lượng bán ra đầu tiên tính trên một lít, kg xăng, dầu ở nhiệt độ thực tế đã tiêu thụ tại thị trường nội địa trong kỳ điều hành.

Đối với nghĩa vụ nộp tiền trích lập vào Quỹ, Điều 8 (được sửa đổi tại khoản 3 Điều 1) đặt ra khung thời hạn nghiêm ngặt: trong thời hạn năm (05) ngày làm việc, kể từ ngày tiếp theo của ngày kết thúc một kỳ điều hành giá xăng dầu của Bộ Công Thương, thương nhân phải tự xác định số tiền trích lập thực tế phát sinh và chuyển nộp toàn bộ số tiền đó vào tài khoản phong tỏa mở tại Ngân hàng thương mại. Hồ sơ chuyển nộp bao gồm Bảng xác định số tiền trích lập của kỳ điều hành và các chứng từ theo quy định nội bộ của ngân hàng thương mại.

Bảng so sánh ba trường hợp chấm dứt hoạt động thương nhân đầu mối

Khi không tiếp tục hoạt động với vai trò là thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, tùy thuộc vào lý do chấm dứt tư cách pháp lý, quy trình xử lý tài chính và hồ sơ Quỹ tạm ứng được phân định rõ ràng theo khoản 6 Điều 12:

Xử lý chênh lệch sau thanh tra, kiểm tra và kiểm toán

Bên cạnh trách nhiệm tự thực hiện kiểm toán chuyên đề của doanh nghiệp, cơ chế đối soát của cơ quan quản lý được thiết lập chặt chẽ tại các đoạn cuối của khoản 6 Điều 12. Trên cơ sở báo cáo do thương nhân gửi về cùng báo cáo kiểm toán chuyên đề, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan rà soát, đối chiếu số dư thực tế tại doanh nghiệp với số tiền thương nhân đã nộp vào tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để yêu cầu đơn vị điều chỉnh nếu phát sinh chênh lệch số liệu.

Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán có kiến nghị điều chỉnh số dư Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước, thương nhân thuộc cả ba nhóm nêu trên phải thực hiện điều chỉnh ngay. Doanh nghiệp có trách nhiệm nộp bổ sung phần tiền chênh lệch vào tài khoản của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tại Kho bạc Nhà nước và báo cáo kết quả điều chỉnh về Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) và Cục Quản lý Giá (Bộ Tài chính).

Tình huống minh họa về quy trình và các mốc thời hạn

Để làm rõ các mốc thời gian luật định, có thể xem xét tình huống quản lý thực tế dựa trên các con số định lượng trong quy định:

Một thương nhân đầu mối có Giấy xác nhận đủ điều kiện chuẩn bị hết hiệu lực. Căn cứ điểm c khoản 6 Điều 12, ít nhất ba mươi (30) ngày làm việc trước khi giấy này hết hiệu lực, đơn vị phải lập báo cáo chốt số dư Quỹ bình ổn giá tạm ứng ngân sách, trích xuất sao kê tài khoản phong tỏa tại Ngân hàng thương mại để gửi về Bộ Công Thương và Bộ Tài chính. Nếu Bộ Công Thương có quyết định không cấp lại Giấy xác nhận, doanh nghiệp bắt buộc tiến hành kiểm toán chuyên đề đối với Quỹ, chuyển nộp toàn bộ số dư còn lại vào tài khoản của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước mở tại Kho bạc Nhà nước.

Trong quá trình vận hành trước đó, doanh nghiệp thực hiện trích nộp theo chu kỳ: trong vòng năm (05) ngày làm việc kể từ ngày tiếp theo ngày kết thúc kỳ điều hành, toàn bộ tiền trích lập tính theo sản lượng tiêu thụ thực tế nhân mức trích lập phải được chuyển đầy đủ vào tài khoản phong tỏa tại Ngân hàng thương mại theo Điều 8. Khi có đề nghị tạm ứng, thời hạn xử lý tại cơ quan nhà nước là ba (03) ngày làm việc để Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tổng hợp trình Bộ phê duyệt (khoản 3 Điều 5) và hai (02) ngày làm việc sau khi có Quyết định để thực hiện chuyển tiền vào tài khoản phong tỏa (khoản 4 Điều 5).

Danh mục hành động dành cho thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu

Các đối tượng chịu tác động trực tiếp bao gồm chủ doanh nghiệp đầu mối, cán bộ quản lý tài chính và các tổ chức kiểm toán độc lập cần thực hiện ngay các công việc sau:

1. Rà soát hồ sơ tài khoản phong tỏa: Kiểm tra tính khớp nối giữa hồ sơ rút tiền chi sử dụng theo Điều 7 (gồm Quyết định phê duyệt, Bảng xác định chi kỳ điều hành, chứng từ ngân hàng) và các lần chuyển nộp tiền trích lập theo Điều 8 (thực hiện trong 05 ngày làm việc sau kỳ điều hành).
2. Giám sát chặt chẽ hạn hiệu lực giấy phép: Thiết lập lịch theo dõi thời hạn của Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối. Đảm bảo thực hiện quy trình chốt số dư và nộp báo cáo kèm sao kê trước mốc ba mươi (30) ngày làm việc theo điểm c khoản 6 Điều 12.
3. Chuẩn bị quy trình kiểm toán chuyên đề: Khi phát sinh kế hoạch giải thể, nộp đơn phá sản hoặc nhận quyết định thu hồi giấy phép, phải chủ động ký hợp đồng kiểm toán chuyên đề đối với phần Quỹ tạm ứng từ ngân sách nhà nước để gửi đúng nơi nhận: Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước và Cục Quản lý Giá.
4. Thực hiện nghĩa vụ nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước: Hoàn trả toàn bộ số dư Quỹ vào đúng tài khoản của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tại Kho bạc Nhà nước; không giải ngân hoặc sử dụng số dư Quỹ vào các mục đích thanh toán công nợ khác của doanh nghiệp khi giải thể, phá sản.

Câu hỏi thường gặp về xử lý Quỹ bình ổn giá tạm ứng ngân sách

Doanh nghiệp tự nguyện giải thể có phải nộp báo cáo kiểm toán Quỹ không?

Có. Theo điểm a khoản 6 Điều 12, trước khi thực hiện các thủ tục giải thể hoặc phá sản doanh nghiệp, thương nhân có trách nhiệm bắt buộc phải thực hiện kiểm toán chuyên đề đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách và nộp báo cáo kết quả kiểm toán về Bộ Công Thương và Bộ Tài chính.

Số dư Quỹ bình ổn giá tạm ứng được nộp về đâu khi bị thu hồi giấy xác nhận?

Theo điểm b khoản 6 Điều 12, thương nhân phải chuyển nộp toàn bộ số dư Quỹ vào tài khoản của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước mở tại Kho bạc Nhà nước, đồng thời gửi bản sao chứng từ nộp tiền về Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước và Cục Quản lý Giá.

Hồ sơ rút tiền chi Quỹ từ tài khoản phong tỏa gồm những tài liệu gì?

Theo khoản 2 Điều 7, hồ sơ rút tiền bao gồm: Quyết định phê duyệt số tiền tạm ứng hoặc bổ sung của Bộ Công Thương; Bảng xác định số tiền chi sử dụng Quỹ của kỳ điều hành; và các văn bản khác (nếu có) theo quy định nội bộ của ngân hàng thương mại nơi mở tài khoản phong tỏa.

Thời hạn nộp tiền trích lập Quỹ định kỳ vào tài khoản phong tỏa là bao lâu?

Theo khoản 1 Điều 8, thời hạn là trong vòng năm (05) ngày làm việc, kể từ ngày tiếp theo của ngày kết thúc một kỳ điều hành giá xăng dầu của Bộ Công Thương.

Kết luận và yêu cầu tuân thủ

Các sửa đổi tại Thông tư mới của Bộ Công Thương quy định rõ ràng nghĩa vụ pháp lý và quy trình xử lý tài chính đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách nhà nước, đặc biệt siết chặt điều kiện rút lui khỏi thị trường của các thương nhân đầu mối. Việc không hoàn tất kiểm toán chuyên đề và chậm trễ nộp hoàn trả số dư vào Kho bạc Nhà nước sẽ trực tiếp cản trở thủ tục giải thể, phá sản và dẫn đến việc xử lý chênh lệch số liệu từ các cơ quan thanh tra, kiểm tra. Doanh nghiệp cần đối chiếu toàn diện hồ sơ thực tế, theo dõi thời hạn giấy phép và liên hệ cơ quan quản lý chuyên môn để bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định đã có hiệu lực thi hành.