Đơn vị quản lý hồ, đập Vu Gia - Thu Bồn phải sửa quy trình cũ nếu không phù hợp

Từ ngày 06/11/2026, Quyết định 2138/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đã chính thức có hiệu lực thi hành. Quy định mới này thay thế hoàn toàn Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23/12/2019 theo khoản 1 Điều 2, buộc toàn bộ các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập Vu Gia - Thu Bồn cùng các cơ quan chức năng thành phố Đà Nẵng và các bộ, ngành liên quan phải tổ chức áp dụng ngay cơ chế phối hợp mới.

Điểm đáng chú ý nhất đối với các doanh nghiệp và đơn vị quản lý công trình hiện nay là nghĩa vụ chuyển tiếp quy định tại khoản 2 Điều 2. Cụ thể, mọi quy trình vận hành hồ, đập đã ban hành trước ngày 06/11/2026 mà không phù hợp với Quyết định 2138/QĐ-TTg đều phải được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm thống nhất. Tính đến thời điểm hiện tại, quy định mới đã đi vào áp dụng thực tế, đòi hỏi người đứng đầu các đơn vị vận hành phải rà soát ngay hồ sơ nội bộ thay vì tiếp tục vận hành theo nếp cũ.

Checklist làm ngay cho đơn vị quản lý hồ, đập Vu Gia - Thu Bồn

Để đáp ứng đúng yêu cầu của Quyết định 2138/QĐ-TTg đang có hiệu lực, Giám đốc, Tổng giám đốc, Thủ trưởng hoặc người đại diện theo pháp luật của các đơn vị quản lý, vận hành công trình cùng cơ quan phối hợp tại thành phố Đà Nẵng cần triển khai tuần tự 5 bước kiểm tra và điều chỉnh dưới đây.

1. Bước 1: Cập nhật căn cứ pháp lý vận hành mới và chấm dứt dẫn chiếu quy trình cũ. Theo khoản 1 Điều 2 Quyết định 2138/QĐ-TTg, văn bản mới có hiệu lực từ ngày ký ban hành (06/11/2026) và thay thế Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ. Do đó, các đơn vị phải loại bỏ việc viện dẫn Quyết định 1865/QĐ-TTg trong các lệnh vận hành, sổ tay hướng dẫn nội bộ, văn bản báo cáo hoặc quy chế phối hợp phòng chống thiên tai và cấp nước đang lưu hành.
2. Bước 2: Xác định chính xác công trình thuộc phạm vi điều chỉnh tại Điều 1. Ban lãnh đạo đơn vị cần đối chiếu tên công trình mình quản lý với danh mục 24 hồ, đập và nhà máy nước được liệt kê tại Điều 1. Phạm vi này không chỉ giới hạn ở các hồ chứa thượng nguồn mà bao trùm cả các đập vùng hạ du là An Trạch, Hà Thanh, Thanh Quýt, Bàu Nít và Nhà máy nước Cầu Đỏ. Nếu đơn vị quản lý từ hai công trình trở lên trong danh mục, việc rà soát phải thực hiện đồng thời cho từng công trình.
3. Bước 3: Đối chiếu, sửa đổi và bổ sung quy trình vận hành hồ, đập đã ban hành trước ngày 06/11/2026. Theo khoản 2 Điều 2, các quy trình vận hành hồ, đập đã ban hành trước ngày Quyết định 2138/QĐ-TTg có hiệu lực mà không phù hợp với Quyết định này thì phải được sửa đổi, bổ sung để phù hợp. Đơn vị cần rà soát toàn bộ quy trình vận hành đơn hồ, quy trình vận hành đập, quy trình nội bộ về điều tiết nước mùa lũ và mùa cạn để khoanh vùng những điều khoản xung đột, thiếu đồng bộ và tiến hành sửa đổi, bổ sung theo thẩm quyền.
4. Bước 4: Tổ chức cơ chế phối hợp vận hành liên hồ chứa theo mục tiêu cắt lũ và chống hạn. Theo khoản 3 Điều 2, Quy trình vận hành liên hồ chứa là giải pháp phi công trình nhằm phối hợp vận hành giữa các hồ, đập, công trình để nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ cho hạ du trong mùa lũ và sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm thiểu nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn. Đơn vị vận hành phải bảo đảm kênh thông tin, phối hợp điều tiết với các hồ bậc thang liền kề, các đập hạ du và Nhà máy nước Cầu Đỏ, không vận hành tách rời lợi ích cục bộ của từng công trình.
5. Bước 5: Phân công rõ trách nhiệm cá nhân người đứng đầu và đầu mối phối hợp liên ngành. Điều 3 xác định trực tiếp trách nhiệm thi hành đối với Giám đốc, Tổng giám đốc hoặc Thủ trưởng hoặc người đại diện theo pháp luật của từng đơn vị quản lý, vận hành công trình. Đồng thời, đơn vị phải thiết lập đầu mối báo cáo và chấp hành chỉ đạo điều phối từ Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Đà Nẵng, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, các bộ quản lý chuyên ngành và Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia theo Điều 3.

Danh mục 24 hồ, đập và công trình áp dụng quy trình liên hồ chứa

Theo Điều 1 Quyết định 2138/QĐ-TTg, Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn điều chỉnh đồng bộ một hệ thống gồm 24 công trình cụ thể. Việc đưa cả các hồ chứa thượng nguồn, các đập dâng, đập giữ nước và nhà máy cấp nước sinh hoạt vào cùng một quy trình cho thấy cách tiếp cận quản lý tổng hợp toàn lưu vực.

Khi vận hành trong mùa lũ cũng như mùa cạn, dòng chảy từ các hồ chứa phía trên tác động trực tiếp đến mực nước, khả năng tiếp nhận và an toàn vận hành tại các đập An Trạch, Hà Thanh, Thanh Quýt, Bàu Nít cũng như nguồn nước thô phục vụ Nhà máy nước Cầu Đỏ. Bảng dưới đây tổng hợp đầy đủ 24 công trình thuộc phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 để các đơn vị tiện tra cứu và đối chiếu.

Đối với các đơn vị đang quản lý bất kỳ công trình nào trong bảng trên, nghĩa vụ tuân thủ Quy trình vận hành liên hồ chứa phát sinh đồng thời từ Điều 1 và Điều 3. Riêng đối với Nhà máy nước Cầu Đỏ và bốn đập An Trạch, Hà Thanh, Thanh Quýt, Bàu Nít, việc nằm trong danh mục điều chỉnh khẳng định vai trò vừa là đối tượng thụ hưởng nguồn nước được điều tiết hợp lý trong mùa cạn, vừa là chủ thể phải phối hợp vận hành đồng bộ với các hồ chứa phía thượng lưu theo khoản 3 Điều 2.

Nghĩa vụ sửa quy trình cũ và tình huống áp dụng từ ngày 06/11/2026

Quy định chuyển tiếp tại khoản 2 Điều 2 Quyết định 2138/QĐ-TTg là nội dung tác động trực tiếp nhất đến công tác hồ sơ pháp lý và kỹ thuật của các đơn vị vận hành ngay sau khi văn bản có hiệu lực. Điều khoản này không buộc mọi đơn vị phải hủy bỏ hoàn toàn quy trình vận hành hồ, đập hiện có nếu các nội dung đang áp dụng vẫn tương thích với quy định mới. Ngược lại, tiêu chí sàng lọc là tính phù hợp: chỉ những nội dung hoặc quy trình đã ban hành trước ngày 06/11/2026 mà không phù hợp với Quyết định 2138/QĐ-TTg mới bắt buộc phải sửa đổi, bổ sung.

Trên thực tế, trước ngày 06/11/2026, các quy trình vận hành đơn lẻ của nhiều hồ chứa và đập trên lưu vực được xây dựng dựa trên cơ sở Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23/12/2019. Khi Quyết định 1865/QĐ-TTg đã hết hiệu lực và được thay thế bởi Quyết định 2138/QĐ-TTg theo khoản 1 Điều 2, các quy trình cũ rất dễ phát sinh điểm vênh về căn cứ pháp lý, quy tắc phối hợp liên hồ hoặc cơ chế thông tin với Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Đà Nẵng. Nếu không chủ động rà soát, đơn vị vận hành sẽ rơi vào tình trạng áp dụng quy trình nội bộ lỗi thời.

Tình huống minh họa thực tế: Giả sử Công ty quản lý hồ chứa Sông Tranh 2 hoặc đơn vị quản lý đập An Trạch hiện vẫn đang lưu hành một quy trình vận hành công trình được ban hành từ giai đoạn thực hiện Quyết định 1865/QĐ-TTg (sau ngày 23/12/2019 nhưng trước ngày 06/11/2026). Trong quy trình cũ đó có các điều khoản phối hợp cắt lũ hoặc điều tiết nước mùa cạn dẫn chiếu trực tiếp theo Quyết định 1865/QĐ-TTg và không còn tương thích với Quy trình vận hành liên hồ chứa mới ban hành kèm theo Quyết định 2138/QĐ-TTg. Kể từ ngày 06/11/2026, nếu người đại diện theo pháp luật của đơn vị không tổ chức rà soát để sửa đổi, bổ sung các điểm không phù hợp mà vẫn cho vận hành theo quy trình cũ, đơn vị đó đã không thực hiện đúng nghĩa vụ bắt buộc tại khoản 2 Điều 2 và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm thi hành theo Điều 3.

Ai bị ảnh hưởng và cần làm gì để bảo đảm an toàn hạ du, cấp nước mùa cạn?

Quyết định 2138/QĐ-TTg không chỉ đặt ra nghĩa vụ cho doanh nghiệp vận hành công trình mà phân công trách nhiệm đồng bộ cho cả hệ thống cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương và thành phố Đà Nẵng. Danh sách dưới đây hệ thống hóa từng nhóm đối tượng bị ảnh hưởng và đầu việc tương ứng theo Điều 2 và Điều 3.

• Đơn vị quản lý, vận hành 19 hồ chứa, 4 đập và Nhà máy nước Cầu Đỏ: Trực tiếp thực hiện Quy trình vận hành liên hồ chứa tại Điều 1; rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy trình vận hành hồ, đập ban hành trước ngày 06/11/2026 nếu không phù hợp theo khoản 2 Điều 2; bảo đảm sự phối hợp phi công trình giữa các hồ, đập để cắt, giảm lũ cho hạ du trong mùa lũ và sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn theo khoản 3 Điều 2.
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân và Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Đà Nẵng: Chịu trách nhiệm thi hành Quyết định theo Điều 3; đồng thời căn cứ khoản 4 Điều 2 để tổ chức thực hiện đồng bộ, tổng thể các giải pháp công trình và phi công trình nhằm bảo đảm an toàn cho hạ du trong mùa lũ và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trong mùa cạn trên địa bàn.
• Các Bộ trưởng và Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia: Theo Điều 3, trách nhiệm thi hành gắn trực tiếp với Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia cùng năm Bộ trưởng gồm Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ, và Bộ Tài chính. Theo khoản 4 Điều 2, các bộ, ngành theo chức năng, nhiệm vụ được giao phải tổ chức thực hiện đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình, bao gồm cả đầu tư xây dựng, nâng cấp hạ tầng phòng chống thiên tai, thủy lợi, thủy điện, cấp nước và lồng ghép trong quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch ngành, quy hoạch chi tiết ngành có liên quan.
• Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn và Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị liên quan: Theo Điều 3, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn giữ vai trò trực tiếp thi hành trong phạm vi nhiệm vụ chuyên môn, bảo đảm phục vụ công tác phối hợp vận hành liên hồ chứa, cùng với Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị có liên quan khác trên lưu vực.

Một điểm mới cần lưu ý tại khoản 3 và khoản 4 Điều 2 là sự phân định rõ nhưng gắn kết chặt chẽ giữa giải pháp phi công trình và giải pháp công trình. Quy trình vận hành liên hồ chứa được xác định là giải pháp phi công trình giúp điều phối nhịp nhàng giữa các hồ, đập. Tuy nhiên, để bảo đảm an toàn bền vững cho hạ du trong mùa lũ và đủ nước trong mùa cạn, khoản 4 Điều 2 yêu cầu chính quyền thành phố Đà Nẵng và các bộ, ngành phải kết hợp đồng bộ với việc xây dựng, nâng cấp hạ tầng phòng, chống thiên tai, thủy lợi, thủy điện, cấp nước, cũng như rà soát quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành có liên quan.

Giải đáp câu hỏi thường gặp về Quyết định 2138/QĐ-TTg

Quyết định 2138/QĐ-TTg có hiệu lực từ khi nào và có thay thế quy định cũ không?

Theo khoản 1 Điều 2, Quyết định 2138/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành là ngày 06/11/2026 và thay thế hoàn toàn Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn. Như vậy, tính đến hiện tại, văn bản mới đang có hiệu lực áp dụng bắt buộc.

Đơn vị có phải hủy bỏ và làm lại toàn bộ quy trình vận hành hồ, đập trước đây không?

Không bắt buộc làm lại toàn bộ nếu các nội dung hiện hành vẫn phù hợp. Theo khoản 2 Điều 2, chỉ những quy trình vận hành hồ, đập đã ban hành trước ngày Quyết định 2138/QĐ-TTg có hiệu lực mà không phù hợp với Quyết định này mới phải được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm phù hợp. Tuy nhiên, để xác định phần nào phù hợp và phần nào không phù hợp, đơn vị vẫn phải tiến hành rà soát toàn diện quy trình cũ.

Ngoài các hồ chứa, những đập và nhà máy nước nào phải tuân thủ quy trình này?

Theo Điều 1 Quyết định 2138/QĐ-TTg, ngoài 19 hồ chứa trên lưu vực (như A Vương, Đak Mi 4A, Sông Tranh 2, Sông Bung 2, Sông Bung 4...), phạm vi áp dụng còn bao gồm bốn đập là An Trạch, Hà Thanh, Thanh Quýt, Bàu Nít và Nhà máy nước Cầu Đỏ. Người đứng đầu các đơn vị quản lý, vận hành các đập và nhà máy nước này cùng chịu trách nhiệm thi hành theo Điều 3.

Ai là người chịu trách nhiệm cao nhất tại đơn vị vận hành khi thi hành Quyết định?

Điều 3 quy định đích danh trách nhiệm thi hành thuộc về Giám đốc, Tổng giám đốc hoặc Thủ trưởng hoặc người đại diện theo pháp luật (được gọi chung là Giám đốc) của từng đơn vị quản lý, vận hành các hồ, đập, công trình nêu tại Điều 1. Điều này có nghĩa trách nhiệm gắn trực tiếp với người đứng đầu và người đại diện hợp pháp cao nhất của đơn vị quản lý công trình.

Việc cần ưu tiên ngay sau khi rà soát quy trình vận hành

Quyết định 2138/QĐ-TTg đã thiết lập hành lang pháp lý mới từ ngày 06/11/2026 cho toàn bộ chuỗi 24 hồ, đập và công trình cấp nước trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, đồng thời xác định rõ vai trò điều phối của chính quyền thành phố Đà Nẵng và các bộ, ngành trung ương. Trọng tâm cấp bách lúc này là chấm dứt áp dụng các dẫn chiếu thuộc Quyết định 1865/QĐ-TTg, đối chiếu kỹ từng quy trình nội bộ đã ban hành trước ngày 06/11/2026 và hoàn tất việc sửa đổi, bổ sung những nội dung chưa tương thích theo đúng khoản 2 Điều 2.

Để bảo đảm tuân thủ trọn vẹn cả về mặt pháp lý lẫn thông số kỹ thuật chuyên ngành, người đứng đầu các đơn vị vận hành cần kiểm tra lại hiệu lực văn bản gốc, đối chiếu toàn bộ nội dung Quy trình vận hành liên hồ chứa ban hành kèm theo Quyết định 2138/QĐ-TTg tại cơ sở dữ liệu pháp luật chính thức, đồng thời liên hệ trực tiếp với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền hoặc đơn vị tư vấn pháp lý chuyên ngành khi phát sinh vướng mắc trong quá trình sửa đổi, bổ sung quy trình vận hành của đơn vị mình.