Lập quy định làm thủ tục phức tạp hơn sẽ bị tính 0 điểm đánh giá

Hệ thống đánh giá công tác cải cách thủ tục hành chính chuyển dịch căn bản từ hình thức tự báo cáo sang kiểm soát tự động dựa trên dữ liệu. Theo Quyết định 2085/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật phải chịu cơ chế kiểm soát trực tiếp về tính phức tạp, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh. Cơ quan soạn thảo nếu để phát sinh thủ tục rườm rà hơn trước sẽ phải chịu chế tài điểm số nghiêm ngặt, trực tiếp ảnh hưởng đến xếp loại trách nhiệm của người đứng đầu.

Quy định làm thủ tục phức tạp hơn bị tính 0 điểm đánh giá

Quy trình ban hành chính sách pháp luật gắn liền với thước đo định lượng cụ thể. Theo Điểm d Mục I.1 Phụ lục ban hành kèm theo Quyết định 2085/QĐ-TTg, tại tiêu chí đánh giá tỷ lệ thủ tục hành chính được đơn giản hóa trong văn bản quy phạm pháp luật, nguyên tắc chế tài tuyệt đối được xác lập rõ ràng: "Trường hợp có TTHC có quy định phức tạp hơn (thêm thành phần hồ sơ, trình tự, yêu cầu, điều kiện) so với TTHC này trước khi văn bản quy phạm pháp luật được ban hành, mức điểm đánh giá của chỉ số này là 0 điểm."

Quy chuẩn này xóa bỏ tình trạng ban hành văn bản mới nhưng lại “cài cắm” thêm các loại giấy phép con hoặc kéo dài quy trình xử lý. Bất kỳ hành vi bổ sung thêm giấy tờ, tăng thêm bước thẩm định, hoặc đặt thêm điều kiện phụ trong hồ sơ mà không chứng minh được tính cần thiết đều khiến chỉ số cải cách của cơ quan chủ trì rớt xuống mức 0 điểm tại tiêu chí thành phần.

Cơ chế giám sát không chỉ dừng lại ở thời điểm văn bản được ký ban hành. Theo quy định tại Điểm d Mục I.1 Phụ lục, việc đánh giá xác định dựa trên kết quả đầu ra khi dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật được ban hành, đồng thời cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định số lượng thủ tục hành chính ở từng giai đoạn trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật để xác định trách nhiệm và đánh giá công tác cải cách thủ tục hành chính của các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm định, cơ quan thẩm tra.

Các con số biết nói trong bộ chỉ số đo lường cải cách thủ tục hành chính

Bộ chỉ số theo Quyết định 2085/QĐ-TTg thiết lập các ngưỡng định lượng cụ thể, tạo áp lực chuyển đổi số và tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước:

Con số 0 điểm: Chế tài tuyệt đối áp dụng đối với văn bản làm phát sinh thêm thủ tục phức tạp hơn (theo Điểm d Mục I.1 Phụ lục), hoặc khi làm phát sinh thêm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh dẫn đến tổng số lớn hơn tổng số sau khi thực hiện cắt giảm theo Kết luận số 18-KL/TW (theo Điểm b và Điểm c Mục I.1 Phụ lục). Con số này mang ý nghĩa răn đe mạnh mẽ, buộc bộ phận soạn thảo phải cân nhắc kỹ lưỡng từng quy định ban hành.

Con số 100%: Tỷ lệ số hóa toàn diện theo Khoản 2 Mục I Điều 1, yêu cầu 100% chỉ số đánh giá, chấm điểm cải cách thủ tục hành chính phải được số hóa, thực hiện, theo dõi, đánh giá, giám sát trên môi trường điện tử. Không còn tình trạng chấm điểm thủ công hay lập báo cáo giấy để đối phó.

Con số 80%: Tỷ lệ tự động hóa tối thiểu dữ liệu đầu vào. Theo Khoản 2 Mục I Điều 1, ít nhất 80% dữ liệu để đánh giá, chấm điểm được thu thập tự động trên cơ sở kết nối, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, Cổng Dịch vụ công quốc gia, Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính và các nền tảng, hệ thống thông tin khác.

Tần suất 01 tuần/lần: Đo lường liên tục và cảnh báo sớm. Căn cứ Điểm c Khoản 1 Mục V Điều 1, hệ thống thực hiện phân tích, đánh giá, chấm điểm công tác cải cách thủ tục hành chính của bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương định kỳ 01 tuần/lần để phục vụ theo dõi chỉ đạo, đồng thời cập nhật hàng tuần để cơ quan chức năng nắm bắt kịp thời.

05 mức độ phân loại: Căn cứ Khoản 2 Mục IV Điều 1, kết quả đánh giá được xác định, phân loại cho từng bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các cấp theo 05 mức độ: Xuất sắc, Tốt, Khá, Trung bình và Yếu. Kết quả phân loại này công khai minh bạch trước dư luận và cộng đồng doanh nghiệp.

Cơ chế chấm điểm thưởng và kiểm soát chi phí tuân thủ

Bên cạnh chế tài 0 điểm, khung pháp lý mới mở ra cơ chế khuyến khích rõ ràng thông qua điểm thưởng đối với các cơ quan chủ động cắt giảm gánh nặng cho xã hội. Tại Điểm c Mục I.1 Phụ lục quy định: "Trường hợp cắt giảm điều kiện kinh doanh sẽ được điểm thưởng theo tỷ lệ điều kiện kinh doanh được cắt giảm * mức điểm tối đa của chỉ số này." Tương tự, nếu không để phát sinh thêm điều kiện kinh doanh hoặc thủ tục hành chính mới, cơ quan soạn thảo sẽ đạt điểm tối đa của chỉ số.

Đi cùng với việc tinh giản số lượng, gánh nặng tài chính và thời gian của doanh nghiệp được lượng hóa chi tiết. Tại Điểm đ Mục I.1 Phụ lục, chỉ số tỷ lệ cắt giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính được xác định bằng tổng số chi phí tuân thủ được cắt giảm chia cho tổng số chi phí tuân thủ trước đó trong văn bản quy phạm pháp luật nhân với 100. Đồng thời, Điểm e Mục I.1 Phụ lục tính toán tỷ lệ cắt giảm thời gian giải quyết bằng tổng số thời gian giải quyết được cắt giảm chia cho tổng thời gian trước đó nhân với 100. Việc đánh giá này thực hiện trực tiếp trên kết quả đầu ra khi văn bản được ban hành.

Đánh giá dựa trên dữ liệu thời gian thực và vận hành hệ thống giám sát

Phương thức đánh giá không còn phụ thuộc vào các đợt thanh tra định kỳ mang tính hình thức. Theo Khoản 3 Mục II Điều 1, nguyên tắc cốt lõi là: "Việc đánh giá thực hiện dựa trên dữ liệu theo thời gian thực trong xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện TTHC, điều kiện kinh doanh."

Hạ tầng phục vụ mục tiêu này là Hệ thống đánh giá, chấm điểm cải cách thủ tục hành chính thuộc Nền tảng số về kiểm soát thủ tục hành chính (theo Khoản 1 Mục V Điều 1). Hệ thống tích hợp tự động dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật, Cổng Pháp luật quốc gia, Công báo, Cổng Dịch vụ công quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính. Hệ thống tự động phân tích và kích hoạt chức năng cảnh báo sớm đối với các đơn vị xuất hiện nguy cơ chậm muộn hoặc phát sinh điểm nghẽn.

Tình huống minh họa: Cách tính điểm khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Để hiểu rõ cơ chế vận hành của thang điểm, xem xét trường hợp cụ thể trong quá trình xây dựng chính sách của một cơ quan chủ trì soạn thảo:

Bối cảnh: Một bộ tiến hành sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh nhóm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực chuyên ngành.

Trường hợp A: Dự thảo mới giữ nguyên số lượng thủ tục nhưng tại 01 thủ tục cấp phép, ban biên tập bổ sung thêm yêu cầu nộp bản sao chứng thực giấy tờ pháp lý phụ và tăng thêm 01 bước lấy ý kiến nội bộ. Căn cứ Điểm d Mục I.1 Phụ lục, do làm phát sinh quy định phức tạp hơn (thêm thành phần hồ sơ và trình tự) so với quy định trước đó, chỉ số đánh giá tỷ lệ đơn giản hóa thủ tục hành chính của văn bản này bị chấm 0 điểm.

Trường hợp B: Dự thảo tiến hành bãi bỏ 5 điều kiện kinh doanh trên tổng số 50 điều kiện kinh doanh hiện hữu, đồng thời không bổ sung thêm bất kỳ điều kiện kinh doanh nào mới. Căn cứ Điểm c Mục I.1 Phụ lục, bộ này không để phát sinh điều kiện kinh doanh mới nên đạt điểm tối đa của chỉ số, đồng thời được cộng thêm điểm thưởng tính bằng tỷ lệ cắt giảm (5/50 = 10%) nhân với mức điểm tối đa của chỉ số đó.

Đối tượng chịu tác động và hành động cần thực hiện

Căn cứ Mục II Điều 1 của Đề án, các nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp và cần triển khai các nhiệm vụ tương ứng bao gồm:

• Các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã: Chịu sự giám sát toàn diện về kết quả ban hành văn bản và chất lượng thực hiện thủ tục. Cơ quan, đơn vị phải rà soát chặt chẽ từng khâu soạn thảo, thẩm định, không để lọt quy định làm phát sinh thêm hồ sơ, quy trình.
• Cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm định, cơ quan thẩm tra: Bị phân định trách nhiệm cụ thể ở từng giai đoạn xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (theo Điểm c, d Mục I.1 Phụ lục). Cần chủ động tính toán trước tỷ lệ cắt giảm chi phí tuân thủ và thời gian xử lý thủ tục trước khi trình ban hành.
• Người đứng đầu cơ quan, đơn vị: Căn cứ Khoản 2 Mục VI Điều 1, kết quả đánh giá là tiêu chí xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ, ưu tiên xem xét đề bạt, bổ nhiệm, quy hoạch, khen thưởng hoặc xử lý kỷ luật cán bộ. Người đứng đầu cần thường xuyên theo dõi Dashboard chỉ đạo điều hành để kịp thời tháo gỡ vướng mắc.
• Cộng đồng doanh nghiệp và người dân: Đóng vai trò giám sát, theo dõi kết quả công khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và Cổng Pháp luật quốc gia để bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi tham gia các thủ tục hành chính.

Câu hỏi thường gặp về đánh giá cải cách thủ tục hành chính

Dự thảo văn bản có thêm yêu cầu giấy tờ phụ có bị coi là làm thủ tục phức tạp hơn không?

Có. Căn cứ Điểm d Mục I.1 Phụ lục, trường hợp có thủ tục hành chính quy định thêm thành phần hồ sơ, trình tự, yêu cầu hoặc điều kiện so với trước khi văn bản được ban hành đều bị xác định là phức tạp hơn và nhận mức điểm đánh giá là 0 điểm.

Dữ liệu dùng để chấm điểm cơ quan nhà nước lấy từ đâu?

Căn cứ Khoản 2 Mục V Điều 1, dữ liệu được kết nối, đồng bộ tự động từ Cổng Dịch vụ công quốc gia, Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, Cơ sở dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật, Cổng Pháp luật quốc gia, Công báo, Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính và các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành liên quan.

Tần suất đánh giá và xếp loại các bộ, địa phương diễn ra như thế nào?

Căn cứ Điểm c Khoản 1 Mục V và Khoản 1, Khoản 2 Mục VI Điều 1, hệ thống thực hiện phân tích, đánh giá, chấm điểm định kỳ 01 tuần/lần để theo dõi; kết quả được công bố công khai hằng tháng, hằng quý, hằng năm theo 05 mức độ: Xuất sắc, Tốt, Khá, Trung bình và Yếu.

Chủ động kiểm soát chất lượng văn bản quy phạm pháp luật

Quyết định 2085/QĐ-TTg đang có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký, thiết lập kỷ luật hành chính nghiêm ngặt đối với công tác kiểm soát thủ tục hành chính. Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước không dừng lại ở việc tuyên truyền mà phải thể hiện bằng số liệu cắt giảm thực chất. Cơ quan soạn thảo cần đối chiếu kỹ lưỡng các điều khoản dự thảo với quy định hiện hành trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ phát sinh thủ tục phức tạp hơn. Đối với các đơn vị, việc theo dõi sát sao dữ liệu thời gian thực và ý kiến phản ánh từ tổ chức, cá nhân là cơ sở trọng yếu để duy trì thứ hạng đánh giá và hoàn thành nhiệm vụ được giao.