Ngân sách chi khoảng 0,1% GDP mỗi năm cho công tác nhân tài

Ngày 23/10/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 336/NQ-CP kèm theo Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 105-KL/TW ngày 15/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững. Tính đến tháng 11/2026, văn bản này đã được ban hành và đặt ra các đầu việc cụ thể cho các cơ quan trung ương lẫn địa phương.

Điểm nhấn tài chính nổi bật nhất của Nghị quyết là yêu cầu xây dựng cơ chế tài chính đặc thù và bố trí ngân sách nhà nước cho công tác nhân tài đạt khoảng 0,1% GDP hằng năm. Khoản chi này tác động trực tiếp đến các bộ, ngành, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong lẫn ngoài nước.

Những con số biết nói trong chính sách nhân tài mới

0,1% GDP hằng năm là con số định lượng trọng tâm tại điểm a khoản 4 Mục II Chương trình hành động ban hành kèm theo Nghị quyết 336/NQ-CP. Ý nghĩa lớn nhất của tỷ lệ này nằm ở việc lượng hóa cam kết nguồn lực từ ngân sách nhà nước thay vì chỉ dừng ở chủ trương định tính. Đối với cơ quan hoạch định chính sách và giới nghiên cứu, con số 0,1% GDP còn chỉ rõ nguồn tiền này được đặt trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, qua đó gắn chặt bài toán đãi ngộ con người với đầu tư nghiên cứu và hạ tầng công nghệ.

Ngày 15/10/2026 đánh dấu thời điểm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Kết luận số 105-KL/TW và Bộ Chính trị ban hành Chương trình hành động số 48-CTr/TW về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn. Mốc thời gian này cho thấy định hướng chiến lược ở tầm cao nhất về việc chuyển từ thu hút chung chung sang tập trung vào những lĩnh vực mũi nhọn, gắn với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Ngày 23/10/2026 là ngày Chính phủ ban hành Nghị quyết 336/NQ-CP theo Điều 1, chỉ tám ngày sau khi có Kết luận số 105-KL/TW. Khoảng cách thời gian ngắn phản ánh yêu cầu khẩn trương trong việc phân công đầu mối chịu trách nhiệm tại Chính phủ. Tính đến thời điểm hiện tại trong tháng 11/2026, văn bản đã có mặt trong hệ thống điều hành của Chính phủ, chuyển trọng tâm công việc sang khâu các bộ, ngành xây dựng cơ chế tài chính, thị thực, tín dụng và mạng lưới kết nối cụ thể.

Bố trí khoảng 0,1% GDP cho công tác nhân tài và ngoại lệ địa phương

Theo khoản 4 Mục II Chương trình hành động, Bộ Tài chính giữ vai trò cơ quan chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan thiết kế ba trụ cột tài chính cho việc thu hút và trọng dụng nhân tài.

Thứ nhất, tại điểm a khoản 4 Mục II, các cơ quan phải xây dựng cơ chế tài chính đặc thù, đồng thời bố trí ngân sách đạt khoảng 0,1% GDP hằng năm trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nói cách khác, quy định này không coi chi cho nhân tài là khoản chi hành chính thông thường, mà đòi hỏi cơ chế riêng phù hợp với tính chất cạnh tranh chất xám và đặc thù nghiên cứu.

Đáng chú ý, điểm a khoản 4 Mục II mở ra một ngoại lệ phân cấp quan trọng: địa phương tự chủ ngân sách được quyết định mức chi cao hơn. Điều kiện để hưởng ngoại lệ này là địa phương phải có khả năng tự chủ ngân sách. Hệ quả thực tế là các tỉnh, thành phố tự cân đối được thu chi sẽ có dư địa chủ động hơn trong việc thiết kế mức hỗ trợ nghiên cứu, đãi ngộ chuyên gia hoặc thu hút nhân lực trình độ cao về làm việc tại địa bàn, không bị bó cứng ở mặt bằng chung.

Thứ hai, tại điểm b khoản 4 Mục II, Chính phủ yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính để doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia phát hiện, tiến cử, thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài. Nhà nước đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, đồng tài trợ cho đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao và công nghệ mới. Quy định này mở rộng nguồn lực xã hội hóa, giúp khu vực tư nhân tham gia ngay từ khâu tìm kiếm và đặt hàng đào tạo nhân lực thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách công.

Thứ ba, tại điểm c khoản 4 Mục II, nguồn kinh phí thực hiện Nghị quyết phải bảo đảm tuân thủ pháp luật về ngân sách nhà nước và phù hợp khả năng cân đối ngân sách hằng năm. Đây là giới hạn pháp lý nhằm bảo đảm tính khả thi khi lập dự toán, tránh tình trạng cam kết chi vượt quá năng lực tài chính thực tế của ngân sách trung ương và địa phương.

Tình huống minh họa về phân cấp ngân sách: Giả sử một tỉnh tự chủ được ngân sách muốn triển khai đề án nghiên cứu trong lĩnh vực công nghệ cao và thu hút chuyên gia từ nước ngoài về làm việc lâu dài. Căn cứ điểm a khoản 4 Mục II, hội đồng và cơ quan tài chính của tỉnh này có cơ sở chính sách để đề xuất mức chi cao hơn mặt bằng chung gắn với mức 0,1% GDP, đồng thời huy động thêm nguồn đồng tài trợ từ doanh nghiệp công nghệ trên địa bàn theo điểm b khoản 4 Mục II. Ngược lại, một địa phương chưa tự chủ ngân sách sẽ không áp dụng ngoại lệ tự quyết mức chi cao hơn, mà cần lập dự toán bám sát phần bố trí chung và khả năng cân đối ngân sách hằng năm theo điểm c khoản 4 Mục II.

Đào tạo sớm, cử nghiên cứu quốc tế và đầu tư hạ tầng trọng điểm

Bên cạnh dòng vốn ngân sách, Chương trình hành động ban hành kèm theo Nghị quyết 336/NQ-CP đặt ra bốn nhóm giải pháp liên hoàn về đào tạo con người và xây dựng môi trường làm việc. Các nhiệm vụ này giải thích lý do vì sao khoản chi 0,1% GDP được đặt trong rổ nguồn lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ở khâu phát hiện và bồi dưỡng, cơ quan quản lý ưu tiên phát hiện, đào tạo sớm học sinh, sinh viên tài năng trong các lĩnh vực mũi nhọn, chiến lược. Song song đó, chương trình hướng tới bồi dưỡng, nâng tầm chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư, nhà quản lý, doanh nhân trẻ và nhân lực kỹ năng cao đạt trình độ quốc tế. Điểm mới về cách làm là yêu cầu gắn đào tạo với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, thực tiễn và thiết lập cơ chế theo dõi, hỗ trợ phát triển lâu dài thay vì chỉ cấp học bổng hoặc khen thưởng một lần.

Tại điểm b trong nhóm nhiệm vụ này, Chính phủ yêu cầu xây dựng cơ chế lựa chọn, cử nhà khoa học xuất sắc và tài năng trẻ tham gia đào tạo, nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, việc cử đi không mang tính tự do tuyệt đối mà đi kèm điều kiện ràng buộc chặt chẽ: kết quả đào tạo, nghiên cứu ở nước ngoài phải gắn với nhiệm vụ, sản phẩm, yêu cầu phát triển đội ngũ trong nước và việc tiếp nhận, ứng dụng tri thức, công nghệ. Nhà nước cũng khuyến khích doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cùng tham gia đầu tư, sử dụng và phát triển lực lượng này sau khi hoàn thành quá trình đào tạo.

Tại điểm c, Chương trình hành động tập trung vào hạ tầng nghiên cứu thông qua việc xây dựng chương trình đầu tư, nâng cấp một số cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm và trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo đạt trình độ khu vực, quốc tế. Việc đầu tư không dàn trải mà yêu cầu xác định danh mục ưu tiên, gắn đầu tư với nhiệm vụ khoa học, công nghệ lớn, dự án trọng điểm và các bài toán chiến lược quốc gia để đào tạo, phát triển nhân tài ngay qua thực tiễn giải quyết bài toán lớn.

Tại điểm d, Chính phủ định hướng phát triển các Trung tâm nghiên cứu xuất sắc và Trung tâm kết nối, phát triển nhân tài. Để các mô hình này vận hành được trên thực tế, cơ quan chức năng phải xác định rõ mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động, nguồn lực bảo đảm và lộ trình thực hiện cụ thể.

Phân công bốn cơ quan chủ trì về thị thực, tín dụng và kết nối toàn cầu

Từ khoản 4 đến khoản 7 Chương trình hành động, Chính phủ phân công rành mạch bốn đầu mối chủ trì cho bốn công cụ chính sách bổ trợ nhau: tài chính ngân sách, thủ tục nhập cảnh và cư trú, tín dụng đầu tư hạ tầng và mạng lưới kết nối quốc tế.

Đối với trụ cột xuất nhập cảnh tại khoản 5, Bộ Công an chủ trì tham mưu xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành chính sách “Thị thực nhân tài Việt Nam”. Điểm đáng lưu ý về mặt thủ tục là yêu cầu phối hợp thực hiện cơ chế liên thông thủ tục hành chính về nhập cảnh, cư trú. Đối tượng thụ hưởng không chỉ gồm cá nhân nhân tài quốc tế mà mở rộng sang cả thành viên gia đình của họ. Quy định này tháo gỡ một vướng mắc thực tế thường gặp của chuyên gia nước ngoài khi cân nhắc chuyển nơi làm việc dài hạn. Dù vậy, khoản 5 cũng đặt ra giới hạn bắt buộc là mọi quy trình thông thoáng vẫn phải bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ bí mật nhà nước.

Bộ Công an chủ trì tham mưu xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành chính sách “Thị thực nhân tài Việt Nam”

Đối với trụ cột tín dụng tại khoản 6, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì nghiên cứu xây dựng cơ chế tín dụng ưu đãi và bảo lãnh tín dụng dành cho doanh nghiệp đầu tư hạ tầng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Công cụ tài chính được nhấn mạnh là các khoản vay trung hạn, dài hạn với lãi suất ưu đãi từ các tổ chức tín dụng. Mục đích vay được giới hạn rõ cho việc đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân tài. Với doanh nghiệp công nghệ, cơ chế bảo lãnh và vốn trung, dài hạn giúp giảm áp lực tài sản bảo đảm và chi phí vốn khi xây dựng hạ tầng kỹ thuật đắt đỏ.

Đối với trụ cột đối ngoại tại khoản 7, Bộ Ngoại giao chủ trì phối hợp với khối cơ quan quản lý nhân sự, giáo dục, khoa học công nghệ cùng Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) để phát triển Mạng lưới nhân tài Việt Nam. Sự tham gia của VCCI cho thấy kênh kết nối trí thức người Việt ở nước ngoài không chỉ phục vụ khu vực công mà còn hướng tới cầu nối trực tiếp với cộng đồng doanh nghiệp trong nước.

Ai bị ảnh hưởng và cần làm gì lúc này?

Vì Nghị quyết 336/NQ-CP đã được ban hành từ ngày 23/10/2026, các nhóm chủ thể liên quan đang bước vào giai đoạn cụ thể hóa và chuẩn bị điều kiện thực thi. Tác động và việc cần làm của từng nhóm như sau:

• Các cơ quan chủ trì (Bộ Tài chính, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Ngoại giao): Rà soát, tham mưu xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành cơ chế tài chính đặc thù (khoản 4 Mục II), chính sách Thị thực nhân tài Việt Nam (khoản 5), cơ chế tín dụng ưu đãi và bảo lãnh tín dụng (khoản 6), cùng đề án phát triển Mạng lưới nhân tài Việt Nam (khoản 7).
• Các bộ, ngành phối hợp và tổ chức đại diện (Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, VCCI, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam): Tham gia xây dựng danh mục ưu tiên đầu tư hạ tầng, tiêu chí cử nhà khoa học ra nước ngoài và cơ chế kết nối cộng đồng trí thức, doanh nghiệp.
• Chính quyền và cơ quan tài chính địa phương: Rà soát khả năng cân đối ngân sách; các địa phương tự chủ ngân sách nghiên cứu phương án quyết định mức chi cao hơn mặt bằng chung theo điểm a khoản 4 Mục II để phù hợp với bài toán phát triển tại chỗ.
• Doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế và tổ chức tín dụng: Doanh nghiệp chuẩn bị kế hoạch đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu hoặc chương trình đồng tài trợ đào tạo để sẵn sàng tiếp cận cơ chế tài chính tại điểm b khoản 4 Mục II và gói vay trung, dài hạn tại khoản 6; tổ chức tín dụng phối hợp nghiên cứu phương án bảo lãnh và cho vay ưu đãi.
• Cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ nhân tài: Các trường, viện rà soát năng lực để tham gia danh mục nâng cấp trọng điểm hoặc đề xuất mô hình Trung tâm nghiên cứu xuất sắc; học sinh, sinh viên, nhà khoa học và chuyên gia trong, ngoài nước theo dõi tiêu chí lựa chọn, gắn kết quả đào tạo với nhiệm vụ và sản phẩm trong nước.

Câu hỏi thường gặp về chính sách ngân sách và thu hút nhân tài

Mức chi khoảng 0,1% GDP cho nhân tài lấy từ nguồn nào?

Theo điểm a khoản 4 Mục II Chương trình hành động, ngân sách nhà nước bố trí cho lĩnh vực nhân tài đạt khoảng 0,1% GDP hằng năm nằm trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Điểm c khoản 4 Mục II cũng nêu rõ nguồn kinh phí thực hiện Nghị quyết phải tuân thủ pháp luật về ngân sách nhà nước và phù hợp khả năng cân đối ngân sách hằng năm.

Địa phương có được chi cao hơn mức 0,1% GDP hay không?

Có, nếu đáp ứng điều kiện về tài chính công. Điểm a khoản 4 Mục II quy định rõ địa phương tự chủ ngân sách được quyết định mức chi cao hơn. Những địa phương chưa tự chủ ngân sách sẽ không thuộc diện áp dụng ngoại lệ tự quyết mức chi cao hơn này.

Doanh nghiệp đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu được hỗ trợ gì?

Doanh nghiệp được hưởng hai hướng chính sách song song. Một là hoàn thiện cơ chế tài chính tạo điều kiện tham gia phát hiện, tiến cử, sử dụng nhân tài và đồng tài trợ đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao, công nghệ mới theo điểm b khoản 4 Mục II. Hai là tiếp cận cơ chế tín dụng ưu đãi, bảo lãnh tín dụng và các khoản vay trung hạn, dài hạn lãi suất ưu đãi từ tổ chức tín dụng để đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu, hạ tầng kỹ thuật theo khoản 6.

Chính sách Thị thực nhân tài Việt Nam áp dụng thủ tục thế nào và cho những ai?

Theo khoản 5, Bộ Công an chủ trì tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành chính sách “Thị thực nhân tài Việt Nam” và phối hợp thực hiện cơ chế liên thông thủ tục hành chính về nhập cảnh, cư trú. Đối tượng áp dụng gồm nhân tài quốc tế và thành viên gia đình của họ, trên cơ sở bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ bí mật nhà nước.

Khuyến nghị hành động cho cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp

Nghị quyết 336/NQ-CP đã xác lập khung hành động tổng thể của Chính phủ nhằm cụ thể hóa Kết luận số 105-KL/TW, trong đó điểm tựa quan trọng nhất là cam kết bố trí khoảng 0,1% GDP hằng năm cùng quyền mở rộng mức chi cho địa phương tự chủ ngân sách, kết hợp các công cụ mới về thị thực, tín dụng ưu đãi và mạng lưới trí thức toàn cầu.

Ở giai đoạn tiếp theo, người làm chính sách, cơ quan tài chính địa phương, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cần đối chiếu toàn văn Nghị quyết 336/NQ-CP trên cổng thông tin chính thức của Chính phủ, đồng thời kiểm tra tình trạng hiệu lực và tiến độ ban hành các đề án, quy định chi tiết từ Bộ Tài chính, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Ngoại giao. Khi xây dựng dự toán chi ngân sách địa phương hoặc lập phương án đầu tư hạ tầng nghiên cứu, các đơn vị nên tham khảo ý kiến cơ quan quản lý chuyên ngành và tư vấn pháp lý để bảo đảm tuân thủ đúng quy định về ngân sách nhà nước và điều kiện tín dụng hiện hành.