Nghiêm cấm tra tấn, bức cung, nhục hình với mọi người từ 1/1/2027

Nghị quyết 34/2026/QH16 của Quốc hội quy định rõ yêu cầu nghiêm cấm tra tấn, bức cung, dùng nhục hình hoặc bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, tính mạng, sức khỏe của con người trong các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Quy định này trực tiếp tác động tới mọi công dân, người bị tạm giữ, người bị tạm giam, người chấp hành án phạt tù cũng như toàn bộ đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng và cơ sở giam giữ trên cả nước.

Quy định nghiêm cấm tra tấn, bức cung và trách nhiệm bảo vệ thân thể con người

Tại nhóm nhiệm vụ phòng ngừa vi phạm và tội phạm, pháp luật xác định việc bảo vệ quyền con người là trọng tâm cốt lõi trong toàn bộ quy trình tố tụng. Cụ thể, theo Điểm d Khoản 2 Điều 2 Nghị quyết 34/2026/QH16, Chính phủ có trách nhiệm tổ chức thực hiện nhiệm vụ: "Tăng cường các biện pháp chống lạm dụng bắt người, tạm giữ, tạm giam; nghiêm cấm tra tấn, bức cung, dùng nhục hình hoặc bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, tính mạng, sức khỏe của con người". Đây là mệnh lệnh pháp lý tuyệt đối, không có bất kỳ ngoại lệ nào trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm cũng như tiến hành lấy lời khai, hỏi cung bị can.

Quy định này gắn liền với mục tiêu bảo đảm việc khởi tố, điều tra phải đúng người, đúng tội, đúng pháp luật theo Điểm g Khoản 1 Điều 2, kiên quyết không để xảy ra trường hợp bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan người vô tội. Việc lạm dụng các biện pháp ngăn chặn như bắt khẩn cấp, tạm giữ hình sự sai căn cứ sẽ bị ngăn chặn thông qua chỉ tiêu giảm mạnh số người bị tạm giữ hình sự chuyển xử lý hành chính vì hành vi không cấu thành tội phạm so với năm trước theo Điểm đ Khoản 1 Điều 2.

Bên cạnh đó, nhằm ngăn chặn việc sử dụng các biện pháp trái luật trong quá trình điều tra, Điểm e Khoản 1 Điều 2 đề ra chỉ tiêu chuyên môn rất cao: tỷ lệ điều tra, khám phá các loại tội phạm nói chung phải đạt trên 75%; tỷ lệ điều tra, khám phá đối với tội phạm rất nghiêm trọng đạt trên 90%; và tỷ lệ điều tra, khám phá đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng đạt trên 90%. Áp lực điều tra khám phá phải dựa trên chứng cứ khoa học và nghiệp vụ hợp pháp, tuyệt đối không được phép sử dụng bạo lực, ép cung hay hạ nhục đối tượng tác động.

Nhiệm vụ quản lý giam giữ và bảo đảm quyền của người bị tạm giữ, tạm giam

Đối với giai đoạn áp dụng biện pháp ngăn chặn giam giữ, công tác quản lý tại các nhà tạm giữ, trại tạm giam được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ. Căn cứ theo Điểm đ Khoản 1 Điều 5 Nghị quyết 34/2026/QH16, nhiệm vụ trọng tâm được xác định là: "Tăng cường các biện pháp bảo vệ an toàn tính mạng, thân thể, sức khỏe, tài sản, tôn trọng danh dự, nhân phẩm của người bị tạm giữ, người bị tạm giam. Không để xảy ra hành vi tra tấn, truy bức, dùng nhục hình, các hình thức đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo, hạ nhục hoặc bất kỳ hình thức nào khác xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, người bị tạm giam. Không để xảy ra vi phạm chế độ quản lý giam giữ, chế độ đối với người bị tạm giữ, người bị tạm giam do nguyên nhân chủ quan".

Các cơ sở giam giữ phải chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp đối với sự an toàn của người đang bị cách ly khỏi xã hội. Theo Điểm b Khoản 1 Điều 5, mục tiêu đặt ra là hạn chế đến mức thấp nhất số người bị tạm giữ, người bị tạm giam chết thuộc trách nhiệm quản lý của cơ sở giam giữ. Đồng thời, theo Điểm c Khoản 1 Điều 5, bảo đảm 100% các vụ việc vi phạm pháp luật về thi hành tạm giữ, tạm giam xảy ra trong cơ sở giam giữ phải được xử lý kịp thời, nghiêm minh.

Bên cạnh việc bảo vệ quyền thân thể, công tác an ninh tại cơ sở giam giữ cũng được chuẩn hóa với các chỉ tiêu bắt buộc: không để xảy ra trường hợp do thiếu trách nhiệm dẫn đến người bị giam giữ trốn thoát; bảo đảm bắt lại 100% số người trốn theo Điểm a Khoản 1 Điều 5; giữ vững an ninh, an toàn và hạn chế thấp nhất vi phạm nội quy cơ sở giam giữ theo Điểm d Khoản 1 Điều 5. Mọi kháng nghị, kiến nghị giám sát của Viện kiểm sát phải được trả lời, xử lý đúng luật đạt 100% theo Điểm e Khoản 1 Điều 5.

Bảo đảm tính mạng và chế độ đối xử với người chấp hành án phạt tù

Không chỉ dừng lại ở giai đoạn điều tra hay tạm giam, việc nghiêm cấm các hành vi xâm phạm thân thể được mở rộng sang toàn bộ quá trình thi hành án phạt tù. Quy định tại Điểm g Khoản 2 Điều 5 nêu rõ: "Không để xảy ra hành vi tra tấn, các hình thức đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo, hạ nhục hoặc bất kỳ hình thức nào khác xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án". Đây là cơ sở pháp lý bảo đảm tính nhân đạo của pháp luật đối với những người đang chấp hành hình phạt tại các trại giam.

Trách nhiệm bảo vệ phạm nhân được quy định rất chi tiết tại Điểm d Khoản 2 Điều 5: các trại giam phải tăng cường các biện pháp bảo vệ an toàn tính mạng, thân thể, sức khỏe, tài sản, tôn trọng danh dự, nhân phẩm của phạm nhân; hạn chế đến mức thấp nhất trường hợp phạm nhân chết do đánh nhau, tự sát, tai nạn tại cơ sở giam giữ. Điểm đ Khoản 2 Điều 5 cũng cấm tuyệt đối việc để xảy ra vi phạm chế độ quản lý giam giữ, giáo dục cải tạo phạm nhân cũng như chế độ, chính sách đối với phạm nhân do nguyên nhân chủ quan của cán bộ quản lý.

Song song với đó, môi trường giáo dục cải tạo phải hướng tới sự phục thiện thông qua các chỉ tiêu định lượng cụ thể: tỷ lệ phạm nhân xếp loại khá và tốt đạt trên 80% tổng số phạm nhân đang chấp hành án; tỷ lệ phạm nhân xếp loại kém không vượt quá 3% theo Điểm c Khoản 2 Điều 5. Cơ quan thi hành án hình sự có trách nhiệm nâng cao chất lượng lập hồ sơ xét giảm thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, tạm đình chỉ chấp hành án theo Điểm e Khoản 2 Điều 5. Khi trở về cộng đồng, mục tiêu kiểm soát được giữ vững với tỷ lệ tái phạm dưới 1% đối với người chấp hành án tại cộng đồng theo Điểm h Khoản 2 Điều 5 và dưới 2% đối với người tái hòa nhập cộng đồng theo Điểm i Khoản 2 Điều 5.

Bảng tổng hợp các chỉ tiêu nhiệm vụ thi hành giam giữ và thi hành án

Để bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể và tính mạng của con người, các chỉ tiêu giám sát và nhiệm vụ thi hành án được quy định đồng bộ tại Điều 5 như sau:

Tình huống minh họa về quy trình kiểm soát tư pháp

Xem xét một tình huống thực tế giả định dựa trên các quy định kiểm soát tố tụng: Một cơ sở điều tra tiếp nhận tố giác tội phạm từ quần chúng nhân dân. Căn cứ theo Điểm b Khoản 1 Điều 2, tỷ lệ thụ lý tố giác phải đạt 100% và cơ quan có thẩm quyền phải giải quyết đúng hạn theo quy định pháp luật đạt 100%, tỷ lệ giải quyết chung đạt trên 88% theo Điểm c Khoản 1 Điều 2.

Khi xác định vụ việc có dấu hiệu tội phạm, theo Điểm d Khoản 1 Điều 2, cơ quan điều tra bắt buộc phải khởi tố vụ án hình sự đạt tỷ lệ 100%. Quá trình bắt giữ nghi phạm phải bảo đảm căn cứ pháp lý, tuyệt đối không lạm dụng biện pháp tạm giữ để rồi sau đó phải chuyển xử lý hành chính do hành vi không cấu thành tội phạm theo Điểm đ Khoản 1 Điều 2.

Trong quá trình lấy lời khai tại nhà tạm giữ, nếu phát sinh hành vi ép cung, xúc phạm danh dự hoặc bạo lực thân thể, căn cứ theo Điểm đ Khoản 1 Điều 5 và Điểm c Khoản 1 Điều 5, vụ việc vi phạm này bắt buộc phải được xử lý 100%. Đồng thời, Viện kiểm sát có quyền ban hành kiến nghị và cơ sở giam giữ phải có trách nhiệm trả lời, xử lý đúng luật đạt 100% theo Điểm e Khoản 1 Điều 5.

Đối tượng chịu ảnh hưởng và trách nhiệm cụ thể

Các chỉ tiêu và nghĩa vụ được đặt ra trong công tác tư pháp và thi hành án phân bổ cụ thể cho từng nhóm đối tượng:

• Người dân, người tố giác tội phạm: Được tiếp nhận tố giác, tin báo đạt tỷ lệ 100% theo Điểm b Khoản 1 Điều 2; được bảo vệ an toàn tính mạng, thân thể, sức khỏe và tài sản khi tham gia quá trình tố tụng; không bị lạm dụng các biện pháp bắt, giữ tùy tiện theo Điểm d Khoản 2 Điều 2.
• Người tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Cán bộ điều tra): Phải tuân thủ việc điều tra đúng người, đúng tội, đúng pháp luật theo Điểm g Khoản 1 Điều 2; đạt tỷ lệ phá án chung trên 75%, án rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng trên 90% theo Điểm e Khoản 1 Điều 2; nghiêm cấm các biện pháp bức ép lời khai, dùng vũ lực theo Điểm d Khoản 2 Điều 2.
• Cán bộ quản lý cơ sở giam giữ, trại giam: Chịu trách nhiệm bảo đảm 100% an toàn cho người bị tạm giữ, tạm giam và người chấp hành án; không để xảy ra bạo lực, trừng phạt tàn bạo, hạ nhục theo Điểm đ Khoản 1 và Điểm g Khoản 2 Điều 5; thực hiện đúng chế độ ăn, ở, sinh hoạt, chăm sóc y tế, không để xảy ra sai phạm do nguyên nhân chủ quan.
• Người bị tạm giữ, người bị tạm giam và người chấp hành án: Có quyền được bảo vệ thân thể, nhân phẩm, không bị phân biệt đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo; được bảo đảm điều kiện ăn ở theo chế độ; phạm nhân có cơ hội phấn đấu xếp loại khá, tốt để được xét giảm án, tha tù trước thời hạn theo Điểm c, Điểm e Khoản 2 Điều 5.

Câu hỏi thường gặp về quyền con người và quy định tư pháp

Hành vi đối xử tàn bạo, vô nhân đạo trong trại tạm giam có bị cấm không?

Có. Theo Điểm đ Khoản 1 Điều 5 Nghị quyết 34/2026/QH16, pháp luật yêu cầu tuyệt đối không để xảy ra hành vi tra tấn, truy bức, dùng nhục hình, các hình thức đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo, hạ nhục hoặc bất kỳ hình thức nào khác xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, người bị tạm giam.

Cơ sở giam giữ phải làm gì khi xảy ra sai phạm đối với người bị tạm giam?

Căn cứ theo Điểm c Khoản 1 Điều 5, cơ sở giam giữ phải bảo đảm 100% các vụ việc vi phạm pháp luật về thi hành tạm giữ, tạm giam xảy ra trong cơ sở giam giữ phải được xử lý theo quy định pháp luật. Đồng thời, phải trả lời và xử lý đúng luật 100% kiến nghị của Viện kiểm sát theo Điểm e Khoản 1 Điều 5.

Phạm nhân đang chấp hành án có được bảo vệ tính mạng, nhân phẩm không?

Có. Theo Điểm d và Điểm g Khoản 2 Điều 5, trại giam phải tăng cường các biện pháp bảo vệ an toàn tính mạng, thân thể, sức khỏe, tài sản, tôn trọng danh dự, nhân phẩm của phạm nhân; hạn chế thấp nhất việc phạm nhân chết do đánh nhau, tự sát, tai nạn; tuyệt đối không để xảy ra hành vi tra tấn, đối xử hạ nhục hoặc trừng phạt tàn bạo.

Tỷ lệ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm được quy định ở mức nào?

Theo Điểm b và Điểm c Khoản 1 Điều 2, tỷ lệ thụ lý tố giác, tin báo về tội phạm đạt 100%; tỷ lệ giải quyết đúng thời hạn đạt 100%; tổng tỷ lệ giải quyết đạt trên 88%; riêng đối với tố giác, tin báo về tội phạm xâm hại trẻ em phải đạt trên 95% tổng số thụ lý.

Các bước đối chiếu và kiểm tra tính pháp lý cần thực hiện tiếp theo

Các chỉ tiêu, mệnh lệnh tư pháp tại Nghị quyết 34/2026/QH16 là căn cứ pháp lý quan trọng thiết lập chuẩn mực kỷ luật tố tụng và thi hành án. Để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình, công dân và các đương sự cần chủ động thực hiện các bước sau:

Thứ nhất, thường xuyên kiểm tra, đối chiếu các văn bản gốc của cơ quan tư pháp và cơ sở giam giữ với các chỉ tiêu nhiệm vụ đã được Quốc hội phê chuẩn, đặc biệt là các quy định về chế độ giam giữ, căn cứ tạm giữ, tạm giam và quyền bất khả xâm phạm về thân thể.

Thứ hai, trong trường hợp phát hiện các dấu hiệu sai phạm, ép cung, đối xử vô nhân đạo hoặc vi phạm chế độ quản lý can phạm, phạm nhân, người dân và thân nhân cần kịp thời gửi văn bản khiếu nại, tố cáo tới Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền nhằm kích hoạt cơ chế giám sát và trả lời kiến nghị bắt buộc theo luật định.

Thứ ba, chủ động tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý từ luật sư hoặc các tổ chức trợ giúp pháp lý có thẩm quyền để được hướng dẫn đúng trình tự thủ tục, bảo vệ toàn diện các quyền tài sản và nhân thân trong suốt quá trình tố tụng hình sự, dân sự cũng như thi hành án.