Thẩm phán xử án người dưới 18 tuổi không được mặc áo choàng

Quy định trang phục khi xử án người dưới 18 tuổi

Trang phục của Thẩm phán tại phiên tòa giải quyết vụ án hình sự có sự tham gia của người chưa thành niên được quy định thống nhất. Theo điểm b khoản 1 Điều 7 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC, khi xét xử vụ án hình sự có bị cáo, người bị hại là người dưới 18 tuổi, Thẩm phán mặc trang phục làm việc hành chính của Tòa án nhân dân, không được mặc áo choàng.

Quy định cấm mặc áo choàng tư pháp truyền thống nhằm giảm bớt tính uy nghiêm nặng nề, tạo tâm lý thoải mái và gần gũi hơn cho người tham gia tố tụng chưa thành niên. Việc chỉ sử dụng trang phục làm việc hành chính áp dụng bắt buộc đối với Thẩm phán chủ tọa cũng như các Thẩm phán thành viên Hội đồng xét xử trong suốt quá trình diễn ra phiên xử.

Tiêu chuẩn phân công Thẩm phán xử án người dưới 18 tuổi

Để bảo đảm kỹ năng nghiệp vụ chuyên biệt, việc phân công nhân sự tiến hành tố tụng phải tuân thủ các điều kiện cụ thể. Theo khoản 1 Điều 6 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC, Chánh án Tòa án phân công Thẩm phán giải quyết vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi phải bảo đảm ít nhất một trong các điều kiện sau:

• Là người có kinh nghiệm xét xử các vụ án liên quan đến người dưới 18 tuổi.
• Đã được đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng về kỹ năng giải quyết các vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi.
• Đã được đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng về tâm lý học, khoa học giáo dục đối với người dưới 18 tuổi.

Các điều kiện trên bảo đảm Thẩm phán nắm vững tâm lý lứa tuổi, phương pháp tiếp cận và kỹ năng điều hành phiên tòa phù hợp với đặc điểm phát triển tâm lý của người dưới 18 tuổi.

Yêu cầu bắt buộc về Hội thẩm nhân dân trong Hội đồng xét xử

Cơ cấu Hội đồng xét xử các vụ án này đòi hỏi sự tham gia của người có chuyên môn xã hội phù hợp. Theo khoản 2 Điều 6 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC, Hội đồng xét xử phải có 01 Hội thẩm là một trong ba nhóm nhân sự:

• Giáo viên.
• Cán bộ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
• Người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi.

Tiêu chuẩn xác định người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi được giải thích cụ thể: đó là người có thâm niên công tác trong lĩnh vực tư pháp, quản lý, đào tạo, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục người dưới 18 tuổi; người được đào tạo về giáo dục thanh, thiếu niên, nhi đồng hoặc những người khác có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi. Những trường hợp này có thể là Thẩm phán chuyên trách xét xử các vụ án có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi đã nghỉ hưu, giáo viên đã nghỉ hưu, cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em.

Bố trí phòng xử án và tổ chức phiên tòa thân thiện

Bên cạnh trang phục và nhân sự, khâu tổ chức phiên tòa phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền lợi người chưa thành niên. Theo điểm a và điểm c khoản 1 Điều 7 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC, việc tổ chức phiên xử phải tuân thủ hai quy định kỹ thuật:

• Phòng xử án phải được bố trí thân thiện, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi theo đúng quy định tại Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC ngày 28 tháng 7 năm 2017 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quy định về phòng xử án.
• Việc tổ chức phiên tòa và bảo vệ phiên tòa thực hiện theo quy định tại Thông tư số 02/2017/TT-TANDTC ngày 28 tháng 7 năm 2017 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.

Mô hình phòng xử án thân thiện giúp giảm áp lực căng thẳng, tránh tổn thương tâm lý cho bị cáo hoặc người bị hại khi phải tham gia đối tụng.

So sánh tiêu chuẩn nhân sự tham gia xét xử

Các điều kiện phân công người tiến hành tố tụng được đối chiếu cụ thể như sau:

Tình huống minh họa về tuân thủ tố tụng

Tòa án nhân dân chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có người bị hại là người dưới 18 tuổi thuộc diện cần có sự hỗ trợ về điều kiện sống, học tập do không có môi trường gia đình lành mạnh (người có hoàn cảnh không bình thường như mồ côi, cha mẹ ly hôn, bị bạo hành, cha mẹ nghiện rượu, ma túy, vi phạm pháp luật).

Khi chuẩn bị phiên tòa, Chánh án phân công Thẩm phán đã được bồi dưỡng kỹ năng giải quyết vụ án hình sự có người dưới 18 tuổi theo khoản 1 Điều 6 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC. Đồng thời, Hội đồng xét xử được bố trí có 01 Hội thẩm là cán bộ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh theo khoản 2 Điều 6.

Tại phiên xét xử, Thẩm phán mặc trang phục làm việc hành chính của Tòa án nhân dân và không mặc áo choàng theo đúng điểm b khoản 1 Điều 7 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC. Phiên tòa bảo đảm phòng xử bố trí thân thiện theo Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC, việc tổ chức và bảo vệ phiên tòa tuân thủ Thông tư số 02/2017/TT-TANDTC.

Ai bị ảnh hưởng và các bước cần thực hiện

Các chủ thể tham gia giải quyết vụ án cần rà soát kỹ các nhiệm vụ sau:

• Chánh án Tòa án: Kiểm tra hồ sơ nhân sự trước khi ra quyết định phân công; bảo đảm Thẩm phán có chứng chỉ hoặc thâm niên bồi dưỡng tâm lý, kỹ năng; bảo đảm Hội đồng xét xử có đúng 01 Hội thẩm là giáo viên, cán bộ Đoàn hoặc chuyên gia tâm lý theo Điều 6 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC.
• Thẩm phán xét xử: Tuân thủ nghiêm ngặt quy định không mặc áo choàng, chỉ mặc trang phục làm việc hành chính khi điều khiển phiên tòa theo điểm b khoản 1 Điều 7 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC.
• Thư ký Tòa án: Kiểm tra việc sắp xếp phòng xử án thân thiện theo Thông tư 01/2017/TT-TANDTC và phương án tổ chức, bảo vệ theo Thông tư 02/2017/TT-TANDTC trước khi mở phiên tòa theo khoản 1 Điều 7.
• Luật sư: Kiểm tra tính hợp thức của thành phần Hội đồng xét xử ngay từ phần thủ tục bắt đầu phiên tòa; yêu cầu bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho thân chủ chưa thành niên theo quy định.

Câu hỏi thường gặp

Thẩm phán có được mặc áo choàng khi xử người dưới 18 tuổi không?

Không. Điểm b khoản 1 Điều 7 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC quy định rõ Thẩm phán phải mặc trang phục làm việc hành chính của Tòa án nhân dân và không được mặc áo choàng.

Hội đồng xét xử bắt buộc phải có những ai?

Theo khoản 2 Điều 6 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC, Hội đồng xét xử bắt buộc phải có 01 Hội thẩm là giáo viên, cán bộ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh hoặc người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi.

Ai được coi là người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi?

Đó là người có thâm niên công tác trong lĩnh vực tư pháp, quản lý, đào tạo, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục người dưới 18 tuổi; người được đào tạo về giáo dục thanh, thiếu niên, nhi đồng hoặc các trường hợp như Thẩm phán chuyên trách, giáo viên đã nghỉ hưu, cán bộ bảo vệ trẻ em.

Kiểm tra hiệu lực và đối chiếu quy định

Quy định về trang phục hành chính không áo choàng và cơ cấu nhân sự phiên tòa nhằm tạo môi trường tố tụng nhân văn, thân thiện cho người chưa thành niên. Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án cần thường xuyên rà soát kỹ quy định tại Thông tư 02/2018/TT-TANDTC, Thông tư 01/2017/TT-TANDTC và Thông tư 02/2017/TT-TANDTC để bảo đảm phiên tòa diễn ra đúng trình tự, thủ tục tố tụng.