Dự thảo mới: Đọc xuất bản phẩm, công chức chỉ nhận thù lao khi vượt định mức

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đến hết ngày 20/11/2026 đối với Dự thảo lần 1 Thông tư quy định chế độ thù lao đối với người đọc, kiểm tra và thẩm định nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu. Điểm đáng chú ý nhất tại văn bản đang lấy ý kiến này là cơ chế siết chặt điều kiện trả tiền cho công chức chuyên trách: người được giao nhiệm vụ thường xuyên đọc, kiểm tra xuất bản phẩm lưu chiểu chỉ được nhận thù lao khi vượt định mức do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng dẫn. Ngược lại, cộng tác viên bên ngoài và người thực hiện nhiệm vụ thẩm định vẫn được tính thù lao trên toàn bộ khối lượng xác nhận. Toàn bộ nội dung dưới đây phản ánh phương án theo dự thảo, chưa ban hành chính thức và có thể thay đổi sau khi tiếp thu ý kiến góp ý.

Phân tách cơ chế thù lao giữa công chức thường xuyên và người ngoài biên chế

Về nguyên tắc chung, dự thảo do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo theo đề nghị của Vụ trưởng Vụ Tài chính hành chính sự nghiệp thiết kế hai cơ chế chi trả khác nhau tùy theo vị trí công tác và tính chất nhiệm vụ của người thực hiện. Thay vì áp dụng một công thức đồng nhất cho mọi đối tượng tham gia xử lý xuất bản phẩm lưu chiểu, dự thảo tách bạch rạch ròi giữa người làm công tác đọc, kiểm tra mang tính thường xuyên trong bộ máy nhà nước với lực lượng cộng tác viên hoặc người đảm nhận nhiệm vụ thẩm định chuyên sâu.

Cụ thể, theo khoản 3 Điều 3 dự thảo, người thực hiện nhiệm vụ đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu là công chức được giao nhiệm vụ thường xuyên không được hưởng thù lao tính từ trang đầu tiên hay phút đầu tiên. Lý do là phần khối lượng nằm trong định mức được xem là trách nhiệm công vụ gắn với tiền lương và nhiệm vụ thường xuyên đã được giao. Khoản 3 Điều 3 nêu rõ:

"Đối với người thực hiện nhiệm vụ đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu là công chức được giao nhiệm vụ thường xuyên, khối lượng công việc được tính thù lao là phần khối lượng thực tế vượt định mức thực hiện công việc theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch."

Trong khi đó, khoản 4 Điều 3 mở ra cơ chế tính toàn phần cho hai trường hợp còn lại. Nhóm thứ nhất là người làm nhiệm vụ đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu nhưng không thuộc đối tượng công chức được giao nhiệm vụ thường xuyên nêu tại khoản 3 Điều 3. Nhóm thứ hai là tất cả những người thực hiện nhiệm vụ thẩm định nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu. Đối với cả hai nhóm này, toàn bộ khối lượng thực tế được xác nhận trong tháng đều là căn cứ nhân với mức chi trả, không bị trừ phần định mức ngày công.

Cách phân tách tại khoản 3 và khoản 4 Điều 3 cho thấy định hướng quản lý ngân sách theo hướng tránh chi trả trùng lặp giữa lương công chức thường xuyên và thù lao tác nghiệp. Đồng thời, dự thảo vẫn giữ động lực tài chính để thu hút chuyên gia, cộng tác viên ngoài biên chế tham gia đọc, kiểm tra và khuyến khích thực hiện các hoạt động thẩm định đòi hỏi trình độ chuyên môn cao.

Cách tính thù lao khi vượt định mức và vai trò của ngày công thực tế

Để vận hành cơ chế phân tách nói trên, khoản 1 và khoản 2 Điều 3 dự thảo xác lập khung công thức chung làm nền tảng cho mọi khoản chi trả. Theo khoản 1 Điều 3, mức thù lao cụ thể đối với từng loại hình xuất bản phẩm được quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư. Trên cơ sở đó, khoản 2 Điều 3 đưa ra công thức tổng quát: A = B x C.

Trong công thức tại khoản 2 Điều 3, biến A là số tiền thù lao đọc, kiểm tra và thẩm định xuất bản phẩm lưu chiểu được chi trả. Biến C là mức chi trả thù lao tương ứng quy định tại Phụ lục I. Biến B là khối lượng công việc được tính thù lao trong tháng, được đo lường theo đơn vị tính tương ứng với từng loại xuất bản phẩm lưu chiểu gồm: trang sách quy chuẩn, số âm tiết, số từ, thời lượng nghe và thời lượng nhìn. Điều kiện bắt buộc theo khoản 2 Điều 3 là khối lượng thực tế này phải được xác nhận theo Quy chế đọc, kiểm tra, thẩm định nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành.

Đối với công chức được giao nhiệm vụ thường xuyên đọc, kiểm tra, biến B không lấy trực tiếp tổng sản lượng làm được trong tháng mà phải tính qua công thức lọc phần vượt ngưỡng tại khoản 3 Điều 3: B = D - (E x G). Việc hiểu đúng từng biến số trong công thức này quyết định trực tiếp đến quyền lợi của công chức và tính chính xác của chứng từ thanh toán:

• D là tổng khối lượng xuất bản phẩm (tính theo trang sách quy chuẩn, số âm tiết, số từ, thời lượng nghe hoặc nhìn) mà công chức xuất bản thực hiện thực tế trong tháng.
• E là số ngày thực tế trong tháng mà công chức xuất bản thực hiện nhiệm vụ đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu.
• G là định mức đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm theo hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Điểm kỹ thuật rất đáng lưu ý tại khoản 3 Điều 3 nằm ở biến số E. Dự thảo không mặc định lấy tổng số ngày làm việc hành chính của cả tháng để nhân với định mức ngày, mà quy định là số ngày thực tế công chức thực hiện nhiệm vụ đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu. Điều này có nghĩa nếu trong tháng công chức dành một số ngày đi công tác, họp hành, nghỉ phép hoặc làm nhiệm vụ hành chính khác không trực tiếp đọc, kiểm tra lưu chiểu, số ngày E giảm xuống thì ngưỡng định mức cần vượt qua (tích số E x G) cũng giảm tương ứng. Ngược lại, nếu ghi nhận biến E thiếu chính xác hoặc cào bằng theo ngày công hành chính, phần sản lượng vượt định mức sẽ bị thu hẹp oan uổng hoặc bị tính thừa trái quy định.

Tình huống minh họa và mức chênh lệch thu nhập theo từng nhóm nhiệm vụ

Để làm rõ cách vận hành công thức tính toán, khoản 3 Điều 3 dự thảo đưa ra ví dụ cụ thể về trường hợp công chức xuất bản Nguyễn Văn X được giao nhiệm vụ đọc và kiểm tra xuất bản phẩm lưu chiểu là sách văn học. Theo hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được dẫn chiếu trong ví dụ, định mức đọc sách văn học là 90 trang/ngày. Giả sử trong tháng, công chức Nguyễn Văn X thực hiện đọc được tổng cộng 2.000 trang sách quy chuẩn trong 20 ngày thực tế làm nhiệm vụ đọc, kiểm tra.

Áp dụng công thức B = D - (E x G) tại khoản 3 Điều 3, tổng định mức phải hoàn thành trong 20 ngày là tích của 20 nhân với 90 trang/ngày. Lấy khối lượng thực tế 2.000 trang trừ đi phần định mức này, khối lượng vượt định mức được tính thù lao B còn lại đúng 200 trang sách. Tiếp theo, căn cứ mức chi trả thù lao đọc và kiểm tra sách văn học theo Phụ lục I nêu trong ví dụ là 4.252 đồng/trang sách quy chuẩn, số tiền thù lao vượt định mức công chức Nguyễn Văn X nhận được theo công thức A = B x C là 200 x 4.252 = 850.400 đồng.

Đặt trường hợp cùng khối lượng 2.000 trang sách quy chuẩn văn học và cùng đơn giá 4.252 đồng/trang sách quy chuẩn đó, nhưng công việc do người không thuộc đối tượng khoản 3 Điều 3 thực hiện (như cộng tác viên bên ngoài) hoặc được giao dưới hình thức nhiệm vụ thẩm định nội dung theo khoản 4 Điều 3. Khi đó, công thức B = D - (E x G) không được áp dụng. Toàn bộ 2.000 trang thực tế được xác nhận đều đi thẳng vào biến B trong công thức A = B x C tại khoản 2 Điều 3, tức gấp mười lần số trang được tính tiền so với 200 trang vượt định mức của công chức thường xuyên.

Sự chênh lệch rất lớn giữa hai cách tính cho thấy ranh giới pháp lý giữa nhiệm vụ "đọc, kiểm tra" thường xuyên của công chức và nhiệm vụ "thẩm định" hoặc nhiệm vụ của cộng tác viên không chỉ mang ý nghĩa tổ chức lao động, mà còn tạo ra hệ quả tài chính trực tiếp trên cùng một đơn vị khối lượng đầu ra.

Ngoại lệ cho nhiệm vụ thẩm định và quy tắc chống chi trùng tại hội đồng

Một ngoại lệ quan trọng dành cho công chức chuyên trách được quy định ngay tại khoản 4 Điều 3 dự thảo. Theo đó, cơ chế khấu trừ định mức tại khoản 3 Điều 3 chỉ gắn với nhiệm vụ đọc, kiểm tra thường xuyên. Nếu công chức thuộc đối tượng tại khoản 3 Điều 3 được giao thực hiện nhiệm vụ thẩm định nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu, khoản 4 Điều 3 cho phép tính thù lao theo công thức toàn phần A = B x C tại khoản 2 Điều 3. Nói cách khác, khi chuyển sang vai trò thẩm định, công chức đó được hưởng thù lao trên toàn bộ khối lượng thẩm định thực tế được xác nhận mà không bị trừ định mức đọc, kiểm tra hằng ngày.

Bên cạnh thù lao cá nhân cho việc đọc, kiểm tra và thẩm định, dự thảo còn xử lý cơ chế chi cho hoạt động tập thể tại khoản 5 Điều 3. Đối với việc tổ chức họp hội đồng thẩm định hoặc hội thảo khoa học về những vấn đề liên quan đến xuất bản phẩm lưu chiểu, mức chi được dẫn chiếu áp dụng theo mức chi Hội đồng khoa học quy định tại Nghị định số 265/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 của Chính phủ về tài chính và đầu tư trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cùng Thông tư số 38/2025/TT-BKHCN ngày 30/11/2025 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đi kèm với việc dẫn chiếu chế độ chi hội đồng khoa học, khoản 5 Điều 3 đặt ra nguyên tắc chặn trùng lặp thanh toán rất chặt chẽ: trường hợp thành viên Hội đồng thẩm định đã được thanh toán thù lao nhận xét, góp ý bằng văn bản theo quy định tại Mục III Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư này thì không được thanh toán thêm khoản chi nhận xét, đánh giá cho cùng nội dung công việc theo chế độ chi hội đồng. Quy định này ngăn chặn tình trạng một bản nhận xét hoặc một nội dung đánh giá của thành viên hội đồng bị tách thành hai đầu mục quyết toán khác nhau.

Tác động vận hành, rủi ro tuân thủ và danh sách đối tượng chịu ảnh hưởng

Dưới góc độ quản trị tài chính công và kiểm soát tuân thủ, phương án tại Điều 3 dự thảo đặt ra yêu cầu cao hơn đáng kể về hồ sơ chứng minh khối lượng và phân loại nhiệm vụ tại các cơ quan quản lý xuất bản phẩm lưu chiểu. Trước hết, đơn vị sử dụng công chức và bộ phận kế toán sẽ đối mặt với bài toán theo dõi nhật ký công việc theo ngày thực tế E. Nếu hệ thống chấm công chỉ ghi nhận có mặt tại cơ quan mà không tách được ngày công thực tế thực hiện việc đọc, kiểm tra xuất bản phẩm lưu chiểu, việc áp dụng công thức B = D - (E x G) sẽ dễ phát sinh tranh chấp nội bộ hoặc bị xuất toán khi kiểm tra tài chính.

Rủi ro tuân thủ lớn thứ hai nằm ở ranh giới nghiệp vụ giữa "đọc, kiểm tra" và "thẩm định". Vì công chức thường xuyên được hưởng toàn bộ thù lao nếu làm nhiệm vụ thẩm định theo khoản 4 Điều 3, nhưng chỉ được hưởng phần vượt định mức nếu đọc, kiểm tra theo khoản 3 Điều 3, mọi quyết định phân công nhiệm vụ không rõ ràng bằng văn bản hoặc thiếu tiêu chí phân loại theo Quy chế của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đều tiềm ẩn nguy cơ chi sai đối tượng công thức. Rủi ro thứ ba là chi trùng tại các cuộc họp hội đồng thẩm định theo khoản 5 Điều 3 khi chứng từ thanh toán theo Mục III Phụ lục I và chứng từ họp hội đồng theo Nghị định số 265/2025/NĐ-CP không được đối chiếu chéo cho cùng một thành viên và cùng một xuất bản phẩm.

Xét về phạm vi tác động trực tiếp, các nhóm chủ thể sau đây chịu ảnh hưởng và cần chủ động rà soát quy trình tương ứng:

• Công chức được giao nhiệm vụ đọc, kiểm tra thường xuyên: Cần theo dõi sát khối lượng công việc hoàn thành thực tế D theo từng đơn vị quy chuẩn (trang sách quy chuẩn, âm tiết, từ, thời lượng nghe hoặc nhìn) và ghi nhận chính xác số ngày thực tế đọc, kiểm tra E trong tháng, đồng thời phân tách hồ sơ khi được giao thực hiện nhiệm vụ thẩm định theo khoản 4 Điều 3.
• Cộng tác viên và người đọc, kiểm tra ngoài đối tượng khoản 3 Điều 3: Toàn bộ khối lượng thực tế được xác nhận theo tháng đều được tính thù lao theo khoản 2 và khoản 4 Điều 3, nhưng cần bảo đảm sản phẩm đọc, kiểm tra đáp ứng thủ tục xác nhận theo Quy chế của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để đủ điều kiện thanh toán.
• Thành viên hội đồng thẩm định và người tham gia thẩm định nội dung: Cần lưu ý ranh giới loại trừ tại khoản 5 Điều 3 để lựa chọn và kê khai đúng một đầu mục thanh toán cho phần nhận xét, đánh giá bằng văn bản, tránh trùng lặp giữa Mục III Phụ lục I và chế độ chi hội đồng khoa học.
• Đơn vị chủ quản, bộ phận kế toán và chuyên gia theo dõi chính sách ngành xuất bản: Cần đánh giá tác động của công thức B = D - (E x G) lên dự toán ngân sách hằng năm, rà soát quy trình đối soát giữa bảng xác nhận khối lượng tháng với bảng phân công ngày công thực tế, và đóng góp ý kiến hoàn thiện dự thảo trước hạn chót ngày 20/11/2026.

Câu hỏi thường gặp về chế độ thù lao đọc, kiểm tra xuất bản phẩm

Công chức đọc, kiểm tra thường xuyên có được nhận thù lao cho toàn bộ số trang đã đọc trong tháng không?

Không. Theo khoản 3 Điều 3 dự thảo, công chức được giao nhiệm vụ thường xuyên đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu chỉ được tính thù lao đối với phần khối lượng thực tế vượt định mức thực hiện công việc theo hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, xác định bằng công thức B = D - (E x G).

Nếu chính công chức thường xuyên được giao nhiệm vụ thẩm định nội dung xuất bản phẩm thì tính thù lao thế nào?

Khoản 4 Điều 3 quy định rõ nhiệm vụ thẩm định nội dung xuất bản phẩm lưu chiểu, kể cả trường hợp do công chức quy định tại khoản 3 Điều 3 thực hiện, vẫn được tính thù lao theo công thức tổng quát A = B x C tại khoản 2 Điều 3 trên toàn bộ khối lượng thực tế được xác nhận, không bị khấu trừ định mức đọc, kiểm tra.

Khối lượng công việc làm căn cứ tính thù lao được đo lường và xác nhận theo nguyên tắc nào?

Theo khoản 2 Điều 3 dự thảo, khối lượng công việc được tính thù lao xác định theo đơn vị tính tương ứng với từng loại xuất bản phẩm lưu chiểu gồm trang sách quy chuẩn, số âm tiết, số từ, thời lượng nghe hoặc thời lượng nhìn, trên cơ sở khối lượng công việc thực tế được xác nhận theo tháng theo Quy chế do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành.

Thành viên Hội đồng thẩm định vừa viết nhận xét bằng văn bản vừa dự họp hội đồng có được nhận hai khoản chi nhận xét không?

Không. Khoản 5 Điều 3 quy định trường hợp thành viên Hội đồng thẩm định đã được thanh toán thù lao nhận xét, góp ý bằng văn bản theo Mục III Phụ lục I thì không được thanh toán thêm khoản chi nhận xét, đánh giá cho cùng nội dung công việc theo chế độ chi hội đồng khoa học tại Nghị định số 265/2025/NĐ-CP và Thông tư số 38/2025/TT-BKHCN.

Bước chuẩn bị cần thiết trước thời điểm hoàn thiện dự thảo

Điểm cốt lõi của Dự thảo Thông tư lần này là thiết lập nguyên tắc phân bổ thù lao theo đúng tính chất công vụ và khối lượng vượt chuẩn: công chức làm nhiệm vụ đọc, kiểm tra thường xuyên chỉ hưởng thù lao cho phần sản lượng vượt quá định mức ngày thực tế, trong khi cộng tác viên bên ngoài và hoạt động thẩm định được chi trả trên toàn bộ khối lượng xác nhận, đi kèm cơ chế chặn chi trùng tại hội đồng thẩm định. Trong bối cảnh dự thảo đang mở lấy ý kiến đến hết ngày 20/11/2026 và nội dung vẫn có thể thay đổi, các cơ quan, tổ chức, công chức và chuyên gia ngành xuất bản cần tiếp tục theo dõi tiến trình tiếp thu, kiểm tra hiệu lực văn bản khi được ban hành chính thức, đối chiếu trực tiếp toàn văn Thông tư chính thức cùng Quy chế và hướng dẫn định mức của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đồng thời tham khảo tư vấn pháp lý hoặc bộ phận tài chính chuyên trách trước khi áp dụng vào hạch toán thực tế.