Chuyên gia ngoài nhà nước được thuê giám định kỹ thuật hình sự và trả kinh phí

Chính sách sử dụng nguồn lực chuyên môn từ khu vực tư nhân trong hoạt động tố tụng đã được thể chế hóa cụ thể. Quy định về việc thuê chuyên gia, tổ chức chuyên môn có năng lực ngoài khu vực nhà nước tham gia thực hiện nhiệm vụ chuyên môn và cơ chế chi trả nguồn kinh phí tương ứng được quy định rõ tại Thông tư 15/2026/TT-VKSTC ban hành ngày 26 tháng 10 năm 2026.

Quy chế này mở đường cho các đơn vị tư nhân tham gia hỗ trợ tư pháp, đồng thời xác lập khung pháp lý chặt chẽ đối với công tác thuê giám định kỹ thuật trong ngành Kiểm sát nhân dân.

Khung pháp lý điều chỉnh chi phí và cơ chế thanh toán kinh phí

Vấn đề quyền lợi tài chính của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động giám định được xác lập cụ thể tại Điều 13 Thông tư 15/2026/TT-VKSTC. Hoạt động này chịu sự điều chỉnh đồng thời từ các văn bản pháp luật tố tụng và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 13, chi phí giám định tư pháp trong lĩnh vực kỹ thuật hình sự tại Viện kiểm sát nhân dân tối cao được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Giám định tư pháp, Điều 35 của Nghị định số 177/2026/NĐ-CP và các quy định khác của pháp luật có liên quan. Nguồn kinh phí chi trả không phát sinh tùy nghi mà nằm trong hệ thống dự toán tài chính của cơ quan tư pháp trung ương.

Trách nhiệm bảo đảm nguồn tiền được giao trực tiếp cho cơ quan hành chính đầu mối theo điểm a khoản 2 Điều 13. Theo đó, Văn phòng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có trách nhiệm lập dự toán, bảo đảm thanh toán, quyết toán kinh phí thực hiện giám định tư pháp, đồng thời phối hợp với Cục Tài chính tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Quy trình phân cấp thực hiện thuê giám định kỹ thuật đối với chuyên gia ngoài nhà nước

Cơ chế lựa chọn và chi trả không thực hiện tự phát mà thông qua quy trình phối hợp nội bộ giữa đơn vị chuyên môn và cơ quan quản lý tài chính. Theo điểm b khoản 2 Điều 13, căn cứ đề xuất của Phòng Giám định kỹ thuật hình sự, Văn phòng Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hiện việc thuê chuyên gia, tổ chức chuyên môn có năng lực ngoài khu vực nhà nước tham gia hoạt động giám định kỹ thuật hình sự trong ngành Kiểm sát nhân dân và thực hiện thanh toán, quyết toán kinh phí theo quy định của pháp luật.

Về vị trí pháp lý, theo khoản 1 Điều 4, Phòng Giám định kỹ thuật hình sự là tổ chức giám định tư pháp công lập về kỹ thuật hình sự, có tư cách pháp nhân, có tài khoản, con dấu riêng và là đơn vị trực thuộc Văn phòng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Đơn vị này chịu sự quản lý, chỉ đạo của Chánh Văn phòng về tổ chức, cán bộ, hành chính, tài chính, tài sản, cơ sở vật chất và các điều kiện bảo đảm hoạt động.

Lĩnh vực chuyên môn được đề xuất huy động nguồn lực bên ngoài tập trung chủ yếu vào chuyên ngành kỹ thuật hình sự đặc thù. Cụ thể, theo điểm a khoản 2 Điều 4, Phòng Giám định kỹ thuật hình sự thực hiện nhiệm vụ giám định kỹ thuật hình sự về âm thanh, kỹ thuật số và điện tử. Do đó, các chuyên gia, tổ chức chuyên môn ngoài nhà nước hoạt động trong lĩnh vực phân tích dữ liệu điện tử, âm thanh, kỹ thuật số là đối tượng trực tiếp đáp ứng nhu cầu này.

Nghĩa vụ bảo mật thông tin và quản lý mẫu vật của bên được thuê

Bên cạnh quyền lợi nhận thù lao kinh phí, tổ chức và chuyên gia khi ký hợp đồng cung cấp dịch vụ kỹ thuật hình sự phải gánh vác các nghĩa vụ pháp lý bắt buộc.

Theo điểm h khoản 2 Điều 4, trường hợp thuê cá nhân, tổ chức trong nước hoặc nước ngoài thực hiện giám định tư pháp, việc quản lý, bảo quản và bảo mật thông tin, tài liệu, mẫu vật và các thông tin khác có liên quan đến vụ việc giám định phải thực hiện theo quy định của Luật Giám định tư pháp và pháp luật có liên quan.

So sánh trách nhiệm giữa các chủ thể tham gia

Quy trình tổ chức và giải ngân kinh phí có sự tham gia của nhiều cơ quan, đơn vị với trách nhiệm riêng biệt được xác định rõ:

Tình huống minh họa về quy trình đề xuất và thanh toán

Để hiểu rõ cách thức vận hành thực tế, xét tình huống cụ thể tại cơ quan kiểm sát dựa trên các quy định được ban hành:

Trong một vụ việc cần phân tích sâu về dữ liệu âm thanh và thiết bị kỹ thuật số điện tử vượt quá khả năng xử lý hiện tại của trang thiết bị nội bộ, theo điểm b khoản 2 Điều 13 và điểm a khoản 2 Điều 4, Phòng Giám định kỹ thuật hình sự xây dựng văn bản đề xuất gửi đến Văn phòng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc cần thuê một chuyên gia công nghệ thông tin hoặc tổ chức chuyên môn có năng lực bên ngoài khu vực nhà nước.

Căn cứ văn bản đề xuất này, Văn phòng tiến hành ký hợp đồng thuê chuyên gia tham gia xử lý vụ việc. Chi phí giám định được Văn phòng tổng hợp vào dự toán kinh phí theo điểm a khoản 2 Điều 13, phối hợp với Cục Tài chính tổng hợp trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Sau khi chuyên gia hoàn thành kết quả và bàn giao đầy đủ tài liệu, mẫu vật đã được bảo quản bảo mật theo điểm h khoản 2 Điều 4, Văn phòng thực hiện chi trả và quyết toán kinh phí theo quy định của pháp luật.

Ai bị ảnh hưởng và các bước cần thực hiện

Các đối tượng thuộc phạm vi áp dụng của chính sách cần nắm rõ quyền hạn và lộ trình tham gia:

• Chuyên gia, tổ chức chuyên môn ngoài khu vực nhà nước: Cần rà soát hồ sơ năng lực chuyên môn, đặc biệt trong các lĩnh vực âm thanh, kỹ thuật số và điện tử; chuẩn bị quy trình lưu trữ, bảo mật tài liệu và phương thức ký hợp đồng, xuất hóa đơn chứng từ phục vụ thanh quyết toán.
• Phòng Giám định kỹ thuật hình sự: Chủ động rà soát yêu cầu nghiệp vụ thực tế phát sinh để lập danh mục đề xuất nhân sự, tổ chức phù hợp trình Văn phòng xem xét phê duyệt.
• Văn phòng Viện kiểm sát nhân dân tối cao: Rà soát danh mục dự toán, chủ trì phối hợp với Cục Tài chính tổng hợp trình cấp có thẩm quyền phê duyệt để bảo đảm nguồn ngân sách chi trả kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Căn cứ nào để Văn phòng Viện kiểm sát nhân dân tối cao thuê chuyên gia ngoài nhà nước?

Theo điểm b khoản 2 Điều 13, việc thuê chuyên gia, tổ chức chuyên môn ngoài khu vực nhà nước được thực hiện căn cứ trên đề xuất của Phòng Giám định kỹ thuật hình sự.

Kinh phí giám định được thanh quyết toán dựa trên những căn cứ pháp luật nào?

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 13, kinh phí thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Giám định tư pháp, Điều 35 của Nghị định số 177/2026/NĐ-CP, dự toán được duyệt và các quy định pháp luật liên quan.

Cá nhân, tổ chức ngoài nhà nước khi tham gia giám định phải tuân thủ điều kiện gì về hồ sơ, mẫu vật?

Theo điểm h khoản 2 Điều 4, bên được thuê phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về quản lý, bảo quản và bảo mật thông tin, tài liệu, mẫu vật và các thông tin khác có liên quan theo quy định của Luật Giám định tư pháp và pháp luật liên quan.

Kiểm tra hiệu lực và áp dụng quy định

Quy định về việc thuê chuyên gia ngoài nhà nước và thanh toán chi phí tại Thông tư 15/2026/TT-VKSTC đã xác lập cơ sở pháp lý cho các chuyên gia, đơn vị tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ chuyên môn cho cơ quan tư pháp. Các tổ chức, cá nhân khi tham gia cần đối chiếu văn bản gốc để thực hiện đúng quy trình đề xuất, dự toán và cam kết bảo mật theo quy định pháp luật.