Từ 01/01/2027, sáp nhập đơn vị sự nghiệp ngành xây dựng trùng lặp nhiệm vụ

Theo Thông tư 79/2026/TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành, việc rà soát và kiện toàn bộ máy các đơn vị dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý nhà nước sẽ bước sang giai đoạn then chốt. Cụ thể, kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2027, hoạt động tái cơ cấu diện rộng sẽ diễn ra nhằm xử lý triệt để tình trạng phân tán nguồn lực, chồng lấn thẩm quyền và hoạt động kém hiệu quả tại các cơ quan, đơn vị công lập trực thuộc.

Tiêu chuẩn tổ chức lại và phương án sắp xếp tổ chức bộ máy

Căn cứ khoản 1 Điều 8, việc kiện toàn bộ máy được phân chia thành các hình thức xử lý độc lập tương ứng với thực trạng vận hành của từng cơ quan. Thứ nhất, đối với biện pháp sáp nhập và hợp nhất, điểm a khoản 1 Điều 8 xác định rõ chế tài áp dụng cho nhóm tổ chức cung ứng cùng loại hình dịch vụ công quy định tại Điều 4 nhưng có chức năng, nhiệm vụ trùng lặp, chồng chéo. Song song đó, các đơn vị không đáp ứng đủ tiêu chuẩn thành lập độc lập bắt buộc phải sáp nhập hoặc hợp nhất nhằm tạo thành thực thể mới đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.

Thứ hai, đối với hình thức chia và tách, điểm b khoản 1 Điều 8 đưa ra căn cứ thực hiện đối với các đơn vị đang đồng thời cung ứng dịch vụ công thuộc nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác biệt nhau. Mục tiêu của việc phân tách bộ máy là phân định mạch lạc thẩm quyền, phân định rõ phạm vi trách nhiệm quản lý chuyên ngành và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động cung ứng dịch vụ công trong thực tiễn.

Thứ ba, trường hợp điều chỉnh tên gọi được áp dụng theo điểm c khoản 1 Điều 8 khi xuất hiện sự thay đổi về quy hoạch ngành, điều chỉnh phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập, căn cứ theo văn bản quy phạm pháp luật hoặc theo quyết định trực tiếp của cơ quan, người có thẩm quyền. Việc đổi tên bắt buộc phải gắn liền với sự điều chỉnh tương ứng về vị trí pháp lý, chức năng thực tế và nhiệm vụ được giao.

Thẩm quyền quyết định và tiêu chí pháp lý đối với đơn vị mới

Theo khoản 2 Điều 8, việc kiện toàn bộ máy còn được thực hiện trực tiếp theo quyết định của cơ quan hoặc người có thẩm quyền. Mọi đơn vị sự nghiệp công lập hình thành sau quá trình tổ chức lại bắt buộc phải thỏa mãn hai điều kiện tiên quyết: đáp ứng tiêu chí thành lập quy định tại Điều 7 và bảo đảm nguyên tắc vận hành quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị định số 299/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Phạm vi hướng dẫn tại Điều 1 được xây dựng bám sát khoản 2 Điều 7 và khoản 2 Điều 22 Nghị định số 299/2026/NĐ-CP, tập trung vào hai nội dung cốt lõi: tiêu chí phân loại tổ chức cung cấp dịch vụ công phục vụ phương án quy hoạch mạng lưới, và tiêu chí phân loại tổ chức hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước. Đây là thước đo pháp lý duy nhất để các cơ quan thẩm quyền rà soát toàn bộ hệ thống đơn vị trực thuộc.

Hiệu lực thi hành và danh mục 4 thông tư bị bãi bỏ

Căn cứ Điều 10, Thông tư 79/2026/TT-BXD có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2027. Điểm nhấn pháp lý quan trọng tại khoản 2 Điều 10 là việc đồng thời chấm dứt hiệu lực của 4 thông tư chuyên ngành trước đây, tạo sự thống nhất xuyên suốt về quản lý nhà nước:

• Bãi bỏ Thông tư số 12/2021/TT-BGTVT ngày 18 tháng 6 năm 2021 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quy định tiêu chí cụ thể phân loại, điều kiện thành lập, sáp nhập, hợp nhất, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành, lĩnh vực giao thông vận tải (theo điểm a khoản 2 Điều 10).
• Bãi bỏ Thông tư số 24/2023/TT-BGTVT ngày 15 tháng 9 năm 2023 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải hướng dẫn về Hội đồng quản lý và tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm, miễn nhiệm thành viên Hội đồng quản lý trong đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành, lĩnh vực giao thông vận tải (theo điểm b khoản 2 Điều 10).
• Bãi bỏ Thông tư số 03/2024/TT-BXD ngày 24 tháng 7 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng hướng dẫn về Hội đồng quản lý và tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm, miễn nhiệm thành viên Hội đồng quản lý trong đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực xây dựng (theo điểm c khoản 2 Điều 10).
• Bãi bỏ Thông tư số 15/2024/TT-BXD ngày 30 tháng 12 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định tiêu chí phân loại, điều kiện thành lập, sáp nhập, hợp nhất, giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành, lĩnh vực xây dựng (theo điểm d khoản 2 Điều 10).

Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 10 nêu rõ quy tắc chuyển tiếp văn bản: trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật được trích dẫn (như Nghị định số 33/2025/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định số 354/2026/NĐ-CP, Nghị định số 299/2026/NĐ-CP) có sự sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế bằng văn bản mới thì áp dụng theo quy định tại văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế đó.

Tình huống minh họa rà soát phương án sắp xếp

Xem xét một trường hợp cụ thể phát sinh trong quá trình rà soát quản lý mạng lưới đơn vị công lập theo quy định mới:

Một cơ quan hành chính hiện đang quản lý hai đơn vị sự nghiệp trực thuộc. Cả hai đơn vị đều cung cấp cùng một dịch vụ sự nghiệp công thuộc lĩnh vực xây dựng theo danh mục quy định tại Điều 4. Qua rà soát đối chiếu hồ sơ, chức năng và nhiệm vụ chuyên môn của hai tổ chức này có sự trùng lặp, chồng chéo trực tiếp; đồng thời một đơn vị thành viên không tự bảo đảm đủ điều kiện thành lập độc lập.

Đối chiếu căn cứ tại điểm a khoản 1 Điều 8, cơ quan chủ quản không được duy trì sự tồn tại biệt lập của hai tổ chức trên. Biện pháp bắt buộc thực hiện là lập đề án sáp nhập hoặc hợp nhất hai đơn vị thành một đầu mối duy nhất. Đơn vị hợp nhất mới phải bảo đảm hội tụ đầy đủ các tiêu chí thành lập quy định tại Điều 7 và tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc tại khoản 3 Điều 4 Nghị định số 299/2026/NĐ-CP.

Đối tượng áp dụng và danh mục nhiệm vụ cần triển khai

Để chuẩn bị tốt nhất trước thời điểm ngày 01/01/2027, các chủ thể chịu tác động cần bám sát các nghĩa vụ sau:

• Cơ quan chủ quản và cấp có thẩm quyền: Khẩn trương rà soát hệ thống đơn vị trực thuộc theo tiêu chí phân loại tại khoản 1 và khoản 2 Điều 1; xây dựng phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập; ban hành quyết định tổ chức lại hoặc sáp nhập theo thẩm quyền quy định tại khoản 2 Điều 8.
• Lãnh đạo đơn vị sự nghiệp công lập ngành xây dựng: Chủ động đối chiếu hoạt động của cơ quan mình với tiêu chí Điều 4, Điều 7 và Điều 8; nhận diện các nội dung nhiệm vụ đang bị trùng lặp hoặc dàn trải trên nhiều lĩnh vực để lập đề án chia tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc đổi tên đúng luật.
• Bộ phận tổ chức cán bộ: Cập nhật hệ thống văn bản mới, chuẩn bị hồ sơ chuyển đổi bộ máy theo khoản 3 Điều 4 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, chấm dứt việc vận dụng các biểu mẫu hay tiêu chuẩn từ 4 thông tư bị bãi bỏ tại khoản 2 Điều 10.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào đơn vị sự nghiệp công lập buộc phải sáp nhập hoặc hợp nhất?

Theo điểm a khoản 1 Điều 8, đơn vị bắt buộc phải sáp nhập, hợp nhất khi cùng cung cấp dịch vụ sự nghiệp công thuộc lĩnh vực quy định tại Điều 4 mà có chức năng, nhiệm vụ trùng lặp, chồng chéo, hoặc đơn vị không đáp ứng điều kiện thành lập riêng nhưng sau khi sáp nhập, hợp nhất sẽ đáp ứng đủ điều kiện.

Trường hợp nào đơn vị sự nghiệp thực hiện thủ tục chia, tách?

Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 8, thủ tục chia, tách áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công thuộc nhiều ngành, lĩnh vực khác biệt, trong đó phương án chia tách giúp làm rõ thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ và nâng cao năng lực hoạt động.

Các quy định cũ của Bộ Giao thông vận tải và Bộ Xây dựng xử lý thế nào?

Theo khoản 2 Điều 10, toàn bộ 4 thông tư trước đây (gồm Thông tư 12/2021/TT-BGTVT, Thông tư 24/2023/TT-BGTVT, Thông tư 03/2024/TT-BXD và Thông tư 15/2024/TT-BXD) sẽ hết hiệu lực kể từ ngày Thông tư 79/2026/TT-BXD chính thức có hiệu lực.

Yêu cầu hành động đối với các đơn vị trực thuộc

Việc áp dụng đồng bộ quy định từ ngày 01/01/2027 đặt ra yêu cầu cấp bách về rà soát pháp lý đối với hệ thống dịch vụ công toàn ngành. Thủ trưởng cơ quan chủ quản và lãnh đạo đơn vị cần khẩn trương kiểm tra hiệu lực áp dụng, đối chiếu trực tiếp với các điều khoản của văn bản gốc và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo định hướng tinh gọn, đúng quy chuẩn pháp luật.