Phân loại rủi ro rửa tiền: Cơ sở giảm tần suất thanh tra đối với doanh nghiệp

Cơ chế giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng chính thức vận hành trên nguyên tắc phân loại mức độ rủi ro tuân thủ theo Thông tư 57/2026/TT-NHNN (ban hành ngày 30 tháng 10 năm 2026). Các đối tượng báo cáo thuộc phạm vi quản lý của Ngân hàng Nhà nước chịu sự điều chỉnh trực tiếp từ hệ thống tiêu chí này theo Điều 1 Thông tư 57/2026/TT-NHNN. Doanh nghiệp kiểm soát rủi ro tốt sẽ được hưởng cơ chế ưu đãi giám sát, trong khi đơn vị có nguy cơ cao phải đối mặt với các yêu cầu can thiệp nghiêm ngặt.

Nguyên tắc phân loại rủi ro và phạm vi điều chỉnh

Theo Điều 1 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, đối tượng áp dụng là các đối tượng báo cáo theo quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Trọng tâm của công tác giám sát không áp dụng bình quân mà dựa vào mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro thực tế của từng đơn vị.

Căn cứ kết quả giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền, cơ quan quản lý áp dụng các biện pháp linh hoạt. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 16 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, đơn vị thực hiện giám sát có quyền áp dụng hoặc điều chỉnh các biện pháp giám sát tương ứng với mức độ tuân thủ và rủi ro, đồng thời đưa ra khuyến nghị, cảnh báo đối với đơn vị được giám sát.

Đặc biệt, theo khoản 3 Điều 16 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, đơn vị thực hiện giám sát có quyền kiến nghị người có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật, bao gồm kiến nghị tiến hành thanh tra, kiểm tra khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu rủi ro trong hoạt động.

Điều kiện áp dụng biện pháp giảm tần suất thanh tra

Đối với đối tượng giám sát được xác định có mức độ rủi ro thấp, cơ quan quản lý mở ra cơ chế tạo thuận lợi tối đa trong hoạt động vận hành thường nhật. Căn cứ kết quả giám sát, Thủ trưởng đơn vị thực hiện giám sát xem xét quyết định áp dụng một hoặc một số biện pháp giảm nhẹ cụ thể theo khoản 1 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN.

Quyền lợi cốt lõi được quy định rõ tại điểm a khoản 1 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN: cơ quan quản lý thực hiện hoặc đề xuất, kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền giảm tần suất hoặc thời gian thanh tra, kiểm tra so với đối tượng có mức độ rủi ro cao hoặc trung bình (nếu cần thiết). Đây là động lực trực tiếp để các đơn vị chủ động nâng cao năng lực kiểm soát.

Bên cạnh đó, theo điểm b và điểm c khoản 1 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, cơ quan quản lý chuyển trọng tâm từ thanh tra tại chỗ sang giám sát từ xa thông qua phân tích dữ liệu, báo cáo, thông tin tuân thủ và nguồn thông tin khác; đồng thời giảm tần suất tiếp xúc, làm việc trực tiếp.

Nghĩa vụ kiểm soát bắt buộc đối với nhóm rủi ro cao

Trái ngược với nhóm rủi ro thấp, các đơn vị bị xếp hạng rủi ro cao phải tuân thủ hàng loạt biện pháp giám sát tăng cường. Theo khoản 1 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, Thủ trưởng đơn vị thực hiện giám sát yêu cầu đơn vị thực hiện các giải pháp nội bộ nhằm giảm thiểu rủi ro rửa tiền.

Cụ thể, theo điểm a và điểm b khoản 1 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, doanh nghiệp phải xây dựng, thực hiện các biện pháp kiểm soát đối với rủi ro phát hiện; trình cấp có thẩm quyền đánh giá, cập nhật rủi ro; sửa đổi quy trình nội bộ nếu cần; đồng thời bắt buộc tăng cường nguồn lực, công nghệ và biện pháp xác định, phòng ngừa, hạn chế rủi ro.

Đồng thời, theo điểm c khoản 1 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, đối tượng giám sát phải xem xét tăng tần suất, phạm vi kiểm soát nội bộ và báo cáo kết quả cho cơ quan giám sát. Theo khoản 2 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, cơ quan giám sát có thể áp dụng thêm việc tăng cường giám sát từ xa, cảnh báo yêu cầu lập kế hoạch khắc phục, tăng tần suất làm việc trực tiếp và kiến nghị thanh tra tại chỗ với tần suất cao hơn mức thường xuyên.

So sánh chế tài và biện pháp giám sát theo từng mức độ rủi ro

Mức độ can thiệp của cơ quan quản lý được phân cấp rõ rệt dựa trên mức độ rủi ro và tuân thủ được quy định tại Thông tư 57/2026/TT-NHNN:

Tình huống minh họa quy trình điều chỉnh biện pháp giám sát

Một tổ chức tín dụng thuộc diện quản lý theo Điều 1 Thông tư 57/2026/TT-NHNN được xếp vào nhóm rủi ro thấp. Đơn vị này được Thủ trưởng đơn vị giám sát áp dụng biện pháp giảm tiếp xúc trực tiếp và chuyển trọng tâm sang giám sát từ xa theo điểm b và điểm c khoản 1 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN.

Tuy nhiên, trong quá trình rà soát định kỳ theo khoản 3 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, cơ quan giám sát phát hiện đơn vị có dấu hiệu rủi ro gia tăng. Căn cứ khoản 3 Điều 16 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, đơn vị thực hiện giám sát có quyền kiến nghị người có thẩm quyền tiến hành kiểm tra khi xuất hiện dấu hiệu vi phạm hoặc dấu hiệu rủi ro.

Ngay sau đó, cơ quan giám sát quyết định chấm dứt biện pháp giảm nhẹ theo khoản 3 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, chuyển đơn vị này sang áp dụng biện pháp tăng cường theo Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN. Đơn vị lập tức phải bổ sung nguồn lực công nghệ và mở rộng tần suất kiểm soát nội bộ theo điểm b và điểm c khoản 1 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN.

Đối tượng chịu ảnh hưởng và các bước hành động cần thiết

Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng và đối tượng báo cáo thuộc thẩm quyền quản lý của Ngân hàng Nhà nước theo Điều 1 Thông tư 57/2026/TT-NHNN cần chủ động triển khai các biện pháp sau:

• Rà soát toàn diện quy trình nhận diện rủi ro nhằm duy trì tiêu chuẩn xếp hạng rủi ro thấp theo Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN.
• Đảm bảo hệ thống dữ liệu báo cáo từ xa chính xác, minh bạch để đáp ứng yêu cầu giám sát theo điểm b khoản 1 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN.
• Chủ động chuẩn bị phương án nâng cấp công nghệ và nguồn lực dự phòng theo điểm b khoản 1 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN trong trường hợp bị phân loại vào nhóm rủi ro cao.
• Báo cáo kết quả kiểm soát nội bộ định kỳ và giải trình kịp thời các khuyến nghị, cảnh báo theo khoản 2 Điều 16 và điểm c khoản 1 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp rủi ro thấp có được miễn thanh tra hoàn toàn không?

Không. Theo điểm a khoản 1 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, cơ quan có thẩm quyền chỉ xem xét giảm tần suất hoặc thời gian thanh tra, kiểm tra. Đồng thời, theo khoản 2 Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, việc áp dụng biện pháp giảm nhẹ không miễn trừ bất kỳ trách nhiệm pháp lý nào của đối tượng giám sát.

Khi nào cơ quan giám sát kiến nghị kiểm tra đột xuất đối tượng giám sát?

Theo khoản 3 Điều 16 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, đơn vị thực hiện giám sát tiến hành kiến nghị người có thẩm quyền xem xét thanh tra, kiểm tra khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc phát hiện có dấu hiệu rủi ro về phòng, chống rửa tiền trong hoạt động của đơn vị.

Doanh nghiệp rủi ro cao có thể quay lại nhóm bình thường không?

Có. Theo khoản 3 Điều 18 Thông tư 57/2026/TT-NHNN, đơn vị giám sát theo dõi, cập nhật định kỳ; nếu phát hiện rủi ro giảm và mức độ tuân thủ cải thiện, cơ quan quản lý sẽ xem xét chấm dứt biện pháp tăng cường và chuyển sang biện pháp tương ứng theo Điều 17 hoặc Điều 19 Thông tư 57/2026/TT-NHNN.

Kết luận và khuyến nghị thực thi

Cơ chế phân hóa giám sát theo Thông tư 57/2026/TT-NHNN phân bổ trực tiếp quyền lợi và nghĩa vụ theo mức độ an toàn hoạt động của đối tượng báo cáo. Doanh nghiệp cần chủ động đối chiếu văn bản gốc, kiểm tra hiệu lực quy định và tham khảo tư vấn pháp lý chuyên sâu để tối ưu hóa hệ thống kiểm soát nội bộ, tránh rơi vào nhóm giám sát tăng cường.