Thư viện công lập cần ưu tiên luân chuyển sách về vùng dân tộc thiểu số

Từ ngày 01 tháng 01 năm 2027, hệ thống thư viện công lập trên cả nước sẽ bước vào giai đoạn thực thi các tiêu chuẩn mới về phân bổ và điều phối tài nguyên thông tin theo quy định mới. Thay vì phân bổ dàn trải, các đơn vị quản lý và cơ sở thư viện phải định hình lại kế hoạch phục vụ cộng đồng, trong đó công tác ưu tiên luân chuyển sách đến các địa bàn đặc thù trở thành một nhiệm vụ trọng tâm được luật định cụ thể.

Ai chịu trách nhiệm thi hành và phạm vi áp dụng

Trách nhiệm tổ chức và triển khai thực hiện các quy định mới thuộc về nhiều cấp quản lý hành chính và chuyên ngành «theo khoản 2 Điều 12». Cụ thể, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan trực tiếp chịu trách nhiệm thi hành «theo khoản 2 Điều 12».

Ở cấp cơ sở, đối tượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ điều phối và phục vụ là hệ thống thư viện công lập trên từng địa bàn «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10». Việc triển khai không chỉ giới hạn trong phạm vi nội bộ trụ sở thư viện mà gắn liền mật thiết với mạng lưới thiết chế văn hóa, giáo dục tại cơ sở nhằm bảo đảm người dân tiếp cận tài nguyên thông tin thuận lợi nhất.

Các căn cứ bắt buộc khi xây dựng kế hoạch điều phối

Công tác xây dựng kế hoạch và lựa chọn địa điểm luân chuyển không được thực hiện tùy nghi mà phải đặt trên hai cơ sở thực tiễn mang tính bắt buộc «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10»:

• Năng lực của thư viện công lập trên địa bàn: Đánh giá chính xác khả năng cung ứng về số lượng tài nguyên thông tin, phương tiện vận chuyển, nhân lực phụ trách và nguồn kinh phí phục vụ hoạt động luân chuyển «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».
• Nhu cầu sử dụng tài nguyên thông tin của người dân: Khảo sát, nắm bắt cụ thể thể loại tài liệu, ngôn ngữ, nội dung sách báo mà cộng đồng dân cư tại từng khu vực đang cần để học tập, lao động sản xuất hoặc nâng cao đời sống văn hóa tinh thần «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Sự kết hợp giữa năng lực của đơn vị và nhu cầu của người tiếp nhận bảo đảm việc luân chuyển đạt hiệu quả thiết thực, tránh tình trạng sách đưa về cơ sở không phù hợp thị hiếu hoặc vượt quá khả năng duy trì của đơn vị cung ứng «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Nhóm địa bàn và thiết chế cơ sở tiếp nhận luân chuyển

Quy định xác định rõ danh mục các địa bàn được xếp vào diện ưu tiên tiếp nhận, đồng thời liệt kê đầy đủ hệ thống điểm đến tại cộng đồng «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Quy trình triển khai ưu tiên luân chuyển sách theo từng bước

Để bảo đảm tuân thủ đúng yêu cầu pháp lý sắp có hiệu lực, các cơ quan quản lý văn hóa và thư viện công lập cần thực hiện theo danh sách kiểm tra các bước sau:

1. Bước 1: Rà soát năng lực phục vụ nội tại của thư viện: Thư viện công lập tiến hành thống kê toàn bộ tài nguyên thông tin hiện có, năng lực phương tiện, nhân sự và khả năng điều phối để lập phương án cung ứng khả thi «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».
2. Bước 2: Khảo sát và tổng hợp nhu cầu của người dân: Phối hợp với chính quyền địa phương ghi nhận nguyện vọng đọc sách báo của từng nhóm cư dân, đặc biệt chú ý đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các điểm xa trung tâm «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».
3. Bước 3: Lựa chọn địa điểm tiếp nhận luân chuyển: Xác định danh sách các điểm xa trung tâm, vùng dân tộc thiểu số, vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, thư viện cấp xã hoặc các thiết chế văn hóa, trường học đủ điều kiện tiếp nhận «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».
4. Bước 4: Xây dựng và phê duyệt kế hoạch luân chuyển: Hoàn thiện kế hoạch chi tiết thể hiện rõ địa điểm, số lượng tài nguyên thông tin, tần suất luân chuyển và trách nhiệm của từng bên liên quan để trình cấp có thẩm quyền thông qua «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».
5. Bước 5: Ký kết phối hợp và bàn giao tài nguyên thông tin: Tiến hành bàn giao sách, báo, tài liệu cho đại diện phụ trách nhà văn hóa, tủ sách, trung tâm học tập cộng đồng hoặc điểm bưu điện văn hóa xã để đưa vào phục vụ người dân «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Tình huống minh họa phương án thực tế

Giả định Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo một hệ thống thư viện công lập cấp tỉnh chuẩn bị phương án điều phối tài nguyên thông tin cho giai đoạn áp dụng quy định mới «theo khoản 2 Điều 12». Trên địa bàn quản lý có nhiều xã vùng cao xa trung tâm, khu vực sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số và một số điểm bưu điện văn hóa xã hoạt động chưa hiệu quả.

Theo yêu cầu mới, thư viện công lập không thể tiếp tục giữ sách tại kho trung tâm để chờ bạn đọc đến, mà phải trực tiếp xây dựng kế hoạch, lựa chọn các điểm tiếp nhận cụ thể «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10». Đơn vị sẽ khảo sát năng lực của chính thư viện và nhu cầu thực tế của người dân tại các xã này «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Kế hoạch được lập sẽ đưa các tủ sách khu dân cư, trung tâm học tập cộng đồng và các trường học có phục vụ sách báo cho người dân trên địa bàn vào danh mục tiếp nhận chính «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10». Thông qua việc luân chuyển định kỳ, người dân vùng sâu, biên giới có cơ hội tiếp cận sách mới ngay tại địa bàn cư trú.

Các đối tượng chịu tác động và nhiệm vụ trọng tâm

Quy định điều chỉnh quyền và trách nhiệm của các nhóm chủ thể khác nhau trong mạng lưới văn hóa cơ sở:

• Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao: Ban hành hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra, đôn đốc việc lập và thực hiện kế hoạch luân chuyển trên địa bàn quản lý hành chính «theo khoản 2 Điều 12».
• Hệ thống thư viện công lập trên địa bàn: Trực tiếp đánh giá năng lực, khảo sát nhu cầu bạn đọc, xây dựng kế hoạch và lựa chọn các địa điểm nhận luân chuyển đúng thứ tự ưu tiên «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».
• Các thiết chế văn hóa cơ sở (nhà văn hóa, trung tâm cộng đồng, bưu điện văn hóa xã): Bố trí vị trí lưu giữ, tiếp nhận sách báo luân chuyển và tổ chức mở cửa phục vụ người dân sinh sống tại khu vực «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».
• Các trường học và cơ sở giáo dục khác: Chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân sự quản lý khi tham gia tiếp nhận sách phục vụ chung cho cả học sinh và cộng đồng dân cư «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Câu hỏi thường gặp

Quy định mới về luân chuyển tài nguyên thông tin bắt đầu áp dụng khi nào?

Quy định có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2027 «theo khoản 1 Điều 12». Do đó, các đơn vị có trách nhiệm chuẩn bị các điều kiện cần thiết trong giai đoạn hiện nay trước khi văn bản phát sinh hiệu lực đầy đủ.

Những địa bàn nào bắt buộc phải được ưu tiên khi lập kế hoạch luân chuyển?

Kế hoạch luân chuyển bắt buộc phải ưu tiên đối với các điểm xa trung tâm, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới, hải đảo và điểm có thư viện cấp xã «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Trường học có được đưa vào danh sách tiếp nhận luân chuyển tài nguyên thông tin không?

Có. Các trường học và cơ sở giáo dục khác thuộc danh mục địa điểm tiếp nhận nếu đáp ứng điều kiện là có phục vụ sách, báo cho cộng đồng «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Việc luân chuyển tài nguyên thông tin căn cứ vào những yếu tố cơ bản nào?

Thư viện công lập phải căn cứ vào năng lực thực tế của chính đơn vị trên địa bàn kết hợp cùng nhu cầu sử dụng tài nguyên thông tin của người dân sở tại để lựa chọn địa điểm và xây dựng kế hoạch phù hợp «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10».

Việc cần thực hiện tiếp theo

Quy định tại văn bản tạo hành lang pháp lý rõ ràng nhằm đưa tri thức đến gần hơn với nhân dân tại các vùng khó khăn, hải đảo và đồng bào dân tộc thiểu số «theo điểm a khoản 2 Điều 6 quy định tại Điều 10». Tuy nhiên, do văn bản có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2027 «theo khoản 1 Điều 12», các cơ quan và đơn vị liên quan cần chủ động thực hiện ngay các công việc sau:

• Kiểm tra, theo dõi hiệu lực văn bản để nắm bắt thời điểm bắt đầu thi hành chính thức «theo khoản 1 Điều 12».
• Đối chiếu toàn diện các quy định trong văn bản gốc nhằm bảo đảm việc xây dựng kế hoạch tại địa phương chuẩn xác theo yêu cầu quản lý nhà nước «theo khoản 2 Điều 12».
• Tham khảo ý kiến của cơ quan chuyên môn hoặc bộ phận tư vấn pháp lý khi tiến hành thẩm định kế hoạch luân chuyển tài nguyên thông tin tại địa phương «theo khoản 2 Điều 12».