Bổ nhiệm giáo sư không còn là danh hiệu suốt đời? Đánh giá chu kỳ 3–5 năm và miễn nhiệm theo dự thảo

Được bổ nhiệm giáo sư rồi thì có thể “nghỉ ngơi” được không? Theo dự thảo Thông tư bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư, câu trả lời là không hẳn. Điều 24 quy định người được bổ nhiệm tiếp tục thực hiện nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu, phát triển đội ngũ và phục vụ cộng đồng; trường theo dõi hằng năm, đánh giá tổng thể 3–5 năm một lần, và có thể miễn nhiệm nếu không hoàn thành nhiệm vụ sau thời hạn khắc phục 6–12 tháng. Đồng thời, dự thảo có nhiều bảo vệ để việc miễn nhiệm không bị lạm dụng.

Nhiệm vụ được giao bằng văn bản

Trường cụ thể hóa nhiệm vụ và chỉ tiêu của người được bổ nhiệm trong văn bản giao nhiệm vụ, hợp đồng làm việc hoặc hợp đồng lao động, đồng thời có trách nhiệm bảo đảm điều kiện thực hiện. Quyết định bổ nhiệm phải ghi rõ chức danh, ngành, vị trí, hình thức, thời hạn, nhiệm vụ và nguồn lực (Điều 22). Đây là cơ sở để đánh giá sau này: không giao rõ thì không thể đánh giá là không hoàn thành.

Đánh giá chu kỳ: không bắt tích lũy lại thành tích

Trường theo dõi kết quả hằng năm và đánh giá tổng thể theo chu kỳ từ 3 đến 5 năm, căn cứ nhiệm vụ, kết quả và điều kiện thực hiện. Điểm quan trọng: trường không được yêu cầu tích lũy lại các thành tích bắt buộc để bổ nhiệm (như lại đủ 12 hay 20 công bố). Kết quả đánh giá dùng để điều chỉnh nhiệm vụ, hỗ trợ phát triển, thực hiện chế độ hoặc xem xét miễn nhiệm.

Khi không hoàn thành nhiệm vụ: quy trình ba bước

1. Trường thông báo nội dung chưa hoàn thành, xác định nguyên nhân, biện pháp hỗ trợ.
2. Người được bổ nhiệm có thời hạn khắc phục từ 6 đến 12 tháng, tùy tính chất nhiệm vụ. Thời gian nghỉ hợp pháp hoặc thiếu điều kiện do trường có trách nhiệm bảo đảm phải được tính đến.
3. Chỉ xem xét miễn nhiệm khi đã bảo đảm điều kiện thực hiện, hết thời hạn khắc phục và kết quả đánh giá vẫn không đáp ứng. Không phải chờ thêm một chu kỳ đánh giá tổng thể.

Các căn cứ miễn nhiệm khác

• Có kết luận vi phạm nghiêm trọng liêm chính học thuật, đạo đức nghề nghiệp trong thời gian giữ chức danh.
• Có bản án, quyết định có hiệu lực làm mất điều kiện giữ vị trí.
• Không thực hiện cam kết về hình thức làm việc (ví dụ cam kết làm cơ hữu toàn thời gian).
• Tự nguyện thôi giữ chức danh.

Những bảo vệ đáng chú ý

• Không miễn nhiệm chỉ vì nhóm ngành không còn đáp ứng hạn mức của Điều 7. Trường chỉ tạm dừng bổ nhiệm mới.
• Hết thời hạn bổ nhiệm, chấm dứt quan hệ làm việc hoặc thôi giữ vị trí mà không chuyển sang vị trí tương đương chỉ được ghi nhận là chấm dứt hiệu lực quyết định, không mặc nhiên là miễn nhiệm do vi phạm.
• Khi cần đánh giá chuyên môn hoặc có tranh chấp, trường lập Hội đồng có quá nửa thành viên ngoài cơ sở, không xung đột lợi ích; Hội đồng thẩm định trong 30 ngày, bảo đảm quyền giải trình trực tiếp và bằng văn bản; người có thẩm quyền quyết định trong 15 ngày.
• Kết quả được công khai, cập nhật cơ sở dữ liệu và bảo đảm quyền khiếu nại.

Miễn nhiệm, chấm dứt hiệu lực và thu hồi khác nhau thế nào?

• Miễn nhiệm: người được bổ nhiệm đúng, nhưng sau đó không hoàn thành nhiệm vụ hoặc vi phạm.
• Chấm dứt hiệu lực: hết thời hạn, nghỉ việc, chuyển đi; không mang ý nghĩa vi phạm.
• Thu hồi: quyết định bổ nhiệm sai ngay từ đầu do gian lận hoặc minh chứng không hợp lệ (Điều 25).

Với người đang giữ chức danh hiện nay

Điều 29 bảo đảm quyết định công nhận, bổ nhiệm hợp pháp trước đây tiếp tục được ghi nhận. Người bổ nhiệm trước 15/10/2018 giữ giá trị không xác định thời hạn, gắn với điều kiện làm việc theo Điều 6. Tuy nhiên, khi gắn với vị trí việc làm, họ cũng sẽ thuộc diện được giao nhiệm vụ và đánh giá theo quy chế của trường.

Lời khuyên cho người giữ chức danh

1. Yêu cầu văn bản giao nhiệm vụ rõ ràng, có chỉ tiêu đo được và điều kiện trường cam kết bảo đảm.
2. Lưu minh chứng kết quả hằng năm: giảng dạy, hướng dẫn, nghiên cứu, phát triển đội ngũ.
3. Khi nhận thông báo chưa hoàn thành, phản hồi bằng văn bản về nguyên nhân, đặc biệt nếu do thiếu điều kiện từ phía trường.
4. Ghi nhận thời gian nghỉ hợp pháp để được tính khi xác định thời hạn khắc phục.

Lời kết

Điều 24 đánh dấu chức danh giáo sư, phó giáo sư gắn với trách nhiệm liên tục, nhưng cũng đặt quy trình miễn nhiệm có nhiều lớp bảo vệ: phải giao việc rõ, phải hỗ trợ, phải cho 6–12 tháng khắc phục, và tranh chấp do hội đồng có quá nửa người ngoài thẩm định. Người đang giữ chức danh nên đọc kỹ phần này. Nếu bạn thấy cần tiêu chí đánh giá chu kỳ thống nhất hơn giữa các trường, hãy góp ý trước ngày 16/11/2026.