Cách tính điện năng thiết bị kèm 5% hao hụt khi lập đơn giá CSDL nền địa lý

Việc xác lập chính xác chi phí máy móc và thiết bị giữ vai trò trọng yếu trong việc bảo đảm tính đúng, tính đủ của dự toán kinh phí đo đạc bản đồ. Theo quy định tại Mục 1 Phần 1, định mức kinh tế - kỹ thuật xây dựng cơ sở dữ liệu nền địa lý được áp dụng để tính đơn giá sản phẩm Xây dựng cơ sở dữ liệu nền địa lý. Nhằm chuẩn hóa việc hạch toán năng lượng tiêu hao trong suốt chu trình vận hành máy móc, Mục 3.2 Điểm c Phần 1 quy định rõ mức tiêu thụ điện năng của các dụng cụ, thiết bị dùng điện được tính trên cơ sở công suất danh định, định mức sử dụng theo ca và cộng thêm tỷ lệ hao hụt kỹ thuật 5%. Đây là căn cứ pháp lý then chốt giúp các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và kỹ sư lập dự toán kiểm soát chặt chẽ chi phí cấu thành sản phẩm đo đạc, ngăn ngừa rủi ro quyết toán và chênh lệch số liệu kiểm toán.

Nguyên tắc áp dụng định mức kinh tế - kỹ thuật xây dựng cơ sở dữ liệu nền địa lý

Hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật ban hành kèm theo Mục 1 Phần 1 là chuẩn mực thống nhất bắt buộc sử dụng khi xây dựng dự toán và xác định đơn giá sản phẩm cơ sở dữ liệu nền địa lý. Quy chuẩn này ràng buộc trách nhiệm của các bên liên quan từ khâu lập đề cương, thẩm tra định mức cho đến nghiệm thu, thanh toán. Mục tiêu là tạo ra sự minh bạch tuyệt đối về chi phí vật tư, nhân công và thiết bị đo đạc, tránh tình trạng mỗi địa phương hoặc đơn vị áp dụng một phương pháp dự toán khác nhau.

Theo quy định tại Mục 3.2 Điểm a Phần 1, định mức vật tư và thiết bị được bóc tách rành mạch thành hai thành phần chính: định mức sử dụng vật liệu và định mức sử dụng dụng cụ, thiết bị. Trong đó, định mức sử dụng vật liệu biểu thị số lượng vật liệu cần thiết để sản xuất ra một sản phẩm hoặc hoàn thành một công việc cụ thể. Đối với dụng cụ và thiết bị máy móc, định mức sử dụng được đo lường chính xác bằng thời gian (ca) người lao động trực tiếp sử dụng phương tiện đó để tạo ra một đơn vị sản phẩm.

Bên cạnh yếu tố ca máy, các thông số về vòng đời thiết bị cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt theo Mục 3.2 Điểm b Phần 1. Khung thời hạn tính hao mòn đối với dụng cụ (công cụ, dụng cụ) lấy đơn vị tính chuẩn là tháng. Trong khi đó, khung thời gian tính khấu hao đối với thiết bị (máy móc) phải thực hiện theo quy định tại các Thông tư liên tịch hướng dẫn lập dự toán giữa Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường. Việc gắn chặt thời gian sử dụng danh định với ca làm việc thực tế tạo tiền đề bắt buộc để tính toán chỉ số điện năng tiêu thụ một cách khách quan nhất.

Công thức tính điện năng tiêu thụ kèm 5% hao hụt theo quy chuẩn

Mục 3.2 Điểm c Phần 1 xác định rõ phương pháp xác định mức tiêu thụ điện năng đối với tất cả các thiết bị, dụng cụ sử dụng điện. Mức điện năng tiêu thụ không được ước lượng cảm tính mà phải tính toán trên cơ sở công suất của dụng cụ, thiết bị và định mức thời gian sử dụng tương ứng. Công thức được luật định cụ thể như sau:

mức điện = (Công suất thiết bị/giờ x 8 giờ x số ca sử dụng thiết bị) + 5% hao hụt.

Theo công thức trên, các đại lượng cấu thành mức điện gồm:

• Công suất thiết bị/giờ: Mức tiêu hao điện danh định trên mỗi giờ vận hành của từng loại dụng cụ, thiết bị theo thông số kỹ thuật tiêu chuẩn.
• 8 giờ: Thời lượng làm việc tiêu chuẩn của một (01) ca lao động kỹ thuật trong ngày.
• Số ca sử dụng thiết bị: Định mức thời gian mà người lao động trực tiếp sử dụng máy móc, thiết bị để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm hoặc hoàn thành một bước công việc, xác định theo các bảng định mức cụ thể tại Mục 3.2 Điểm a Phần 1.
• 5% hao hụt: Tỷ lệ điện năng hao tổn kỹ thuật bắt buộc phải cộng thêm vào điện năng hữu ích, phản ánh quá trình truyền dẫn tải, điện năng tiêu hao lúc khởi động máy móc và thất thoát năng lượng tự nhiên trong ca làm việc.

Quy tắc cộng thêm 5% hao hụt là định mức cố định, được áp dụng tự động trong bảng định mức chi phí mà không yêu cầu đơn vị phải lập đề án chứng minh tổn thất mạng lưới. Điều này vừa đơn giản hóa thủ tục thẩm tra dự toán, vừa đảm bảo tính bảo toàn chi phí thực tế cho đơn vị đo đạc khi vận hành các hệ thống máy móc phức tạp.

Tình huống minh họa cách tính điện năng thiết bị

Để hiểu rõ cơ chế vận hành của công thức tại Mục 3.2 Điểm c Phần 1, ta xét tình huống tính mức điện cho một bước công việc xây dựng cơ sở dữ liệu nền địa lý với các thông số quy chuẩn đã được ban hành trong định mức.

Giả định thiết bị sử dụng là một máy in phun bản đồ khổ A0 (trong danh mục viết tắt quy định tại Phần 1 là Máy in Plotter) có công suất thiết bị mỗi giờ ghi nhận trong hồ sơ kỹ thuật là C.S, vận hành theo số ca định mức được phê duyệt:

• Bước 1: Tính điện năng tiêu thụ cơ sở trong ca trực tiếp bằng cách lấy công suất thiết bị mỗi giờ nhân với 8 giờ làm việc tiêu chuẩn và nhân với số ca sử dụng thiết bị: Điện năng cơ sở = Công suất thiết bị/giờ x 8 giờ x số ca sử dụng thiết bị.
• Bước 2: Xác định lượng điện năng hao hụt kỹ thuật 5% bằng cách lấy điện năng cơ sở nhân với tỷ lệ 0,05: Điện hao hụt = Điện năng cơ sở x 5%.
• Bước 3: Tổng hợp toàn bộ mức điện theo công thức tại Mục 3.2 Điểm c Phần 1: mức điện = Điện năng cơ sở + 5% hao hụt.

Việc tuân thủ đúng trình tự ba bước nêu trên giúp kỹ sư lập dự toán loại bỏ hoàn toàn các sai số làm tròn số học, bảo đảm tính thống nhất tuyệt đối giữa hồ sơ thiết kế kỹ thuật - dự toán và bảng tính phân bổ chi phí năng lượng khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Các hệ số điều chỉnh và định mức lao động liên quan trong hồ sơ dự toán

Bên cạnh định mức thiết bị và điện năng, quá trình xây dựng đơn giá cơ sở dữ liệu nền địa lý còn chịu sự chi phối chặt chẽ của các định mức lao động và hệ số điều chỉnh quy định tại Phần 1. Việc nắm vững các hệ số này giúp đơn vị lập dự toán khớp nối chính xác thời gian ca máy với thời gian lao động kỹ thuật.

Theo Mục 3.1 Phần 1, mức thời gian nghỉ được hưởng nguyên lương bao gồm nghỉ tăng thêm theo thâm niên (nếu có), nghỉ lễ tết, nghỉ hội họp, học tập, tập huấn được ấn định là 34 ngày trên tổng số 312 ngày làm việc của một (01) năm. Công thức tính mức thời gian nghỉ hưởng nguyên lương áp dụng đối với tất cả các bước công việc như sau:

Mức thời gian nghỉ được hưởng nguyên lương = Định mức lao động kỹ thuật trực tiếp x (34 / 312)

Về điều kiện thời tiết đối với các hạng mục ngoại nghiệp, Phần 1 quy định hệ số điều chỉnh thời tiết như sau: Mức lao động kỹ thuật khi phải ngừng nghỉ việc do thời tiết của lao động kỹ thuật ngoại nghiệp được tính bằng 25% so với mức lao động kỹ thuật ngoại nghiệp quy định trong nội dung định mức. Mức hỗ trợ 25% này là căn cứ hợp pháp để bảo đảm chi phí duy trì nhân lực và thiết bị tại hiện trường khi gặp bất lợi thời tiết.

Đối với việc khai thác tư liệu ảnh cũ trong quy trình thành lập cơ sở dữ liệu, Phần 1 xác định bảng hệ số mức cho các công việc liên quan đến sử dụng phim ảnh hàng không, vệ tinh cụ thể theo từng độ tuổi tư liệu:

Bảng hệ số trên phản ánh chính xác khối lượng gia tăng khi tư liệu ảnh càng cũ thì mức độ biến động thực địa càng cao. Khi hệ số lao động tăng lên, thời gian vận hành dụng cụ, thiết bị cũng có sự biến động tương ứng, kéo theo mức điện năng tiêu thụ tăng theo tỷ lệ đã định.

Quy chuẩn danh mục viết tắt áp dụng trong định mức kỹ thuật

Nhằm chuẩn hóa việc lập biểu mẫu dự toán và hồ sơ nghiệm thu kỹ thuật, Phần 1 ban hành bảng quy định các chữ viết tắt tiêu chuẩn. Việc sử dụng sai các ký hiệu viết tắt có thể dẫn đến nhầm lẫn trong phân định chức danh kỹ thuật, cấp bậc công việc hoặc phân loại độ khó. Dưới đây là bảng đối chiếu các chữ viết tắt tiêu chuẩn được pháp luật quy định:

Các chức danh như Kỹ sư bậc 5 (KS5) hay Kỹ thuật viên bậc 4 (KTV4) thường xuyên gắn liền với việc vận hành máy móc kỹ thuật và phân bổ mức điện tiêu thụ tương ứng cho từng ca đo đạc, số hóa hay kiểm tra nghiệm thu (KTNT).

Đối tượng chịu ảnh hưởng và các biện pháp triển khai thực tế

Quy chuẩn tính toán định mức kinh tế - kỹ thuật tại Văn bản hợp nhất 106/2026/VBHN-TT-BNNMT tác động trực tiếp đến toàn bộ các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động lập, thẩm tra, phê duyệt và thanh quyết toán dự toán sản phẩm đo đạc. Để bảo đảm tính tuân thủ pháp lý, các đối tượng liên quan cần thực hiện ngay các yêu cầu sau:

• Kỹ sư dự toán và cán bộ kỹ thuật: Khi lập bảng dự toán chi phí năng lượng, phải áp dụng công thức mức điện = (Công suất thiết bị/giờ x 8 giờ x số ca sử dụng thiết bị) + 5% hao hụt theo Mục 3.2 Điểm c Phần 1; không tự ý áp đặt mức hao hụt khác; tra cứu chính xác định mức ca máy theo từng hạng mục công việc.
• Cơ quan thẩm định và chủ đầu tư: Tiến hành đối soát hồ sơ đơn giá dựa trên các thông số kỹ thuật công suất thiết bị (C.S) và thời hạn sử dụng dụng cụ tính bằng tháng theo Mục 3.2 Điểm b Phần 1; loại bỏ hoàn toàn các đề xuất viện dẫn Điểm d và Điểm đ Mục 3.2 đã bị bãi bỏ.
• Đơn vị thi công ngoài thực địa: Khi thực hiện các công việc ngoại nghiệp bị gián đoạn do thời tiết, phải hạch toán mức ngừng nghỉ đúng bằng tỷ lệ 25% mức lao động kỹ thuật ngoại nghiệp; đồng thời áp dụng chính xác hệ số phim ảnh cũ (từ 3 đến dưới 5 năm hoặc từ 5 năm trở lên) theo Mục 3.2 Phần 1 khi khai thác dữ liệu ảnh hàng không, vệ tinh.
• Đầu mối xử lý vướng mắc phát sinh: Theo Mục 4 Phần 1, trong quá trình áp dụng định mức kinh tế - kỹ thuật, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc hoặc phát hiện bất hợp lý, các đơn vị cần kịp thời tổng hợp và phản ánh bằng văn bản về Bộ Tài nguyên và Môi trường để được rà soát, điều chỉnh theo thẩm quyền.

Câu hỏi thường gặp

Mức 5% hao hụt điện năng có bắt buộc phải áp dụng trong mọi bảng định mức thiết bị không?

Có. Theo Mục 3.2 Điểm c Phần 1, mức điện năng trong các bảng định mức đã được luật hóa thống nhất tính theo công thức: mức điện = (Công suất thiết bị/giờ x 8 giờ x số ca sử dụng thiết bị) + 5% hao hụt. Tỷ lệ 5% hao hụt là thành phần bắt buộc cấu thành mức tiêu hao điện của máy móc, dụng cụ.

Thời gian tính hao mòn dụng cụ và khấu hao thiết bị được quy định như thế nào?

Theo Mục 3.2 Điểm b Phần 1, thời hạn sử dụng dụng cụ (khung thời gian tính hao mòn) có đơn vị tính là tháng. Đối với khung thời gian tính khấu hao thiết bị (máy móc), đơn vị thực hiện áp dụng theo quy định tại các Thông tư liên tịch hướng dẫn lập dự toán giữa Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Lao động kỹ thuật ngoại nghiệp phải ngừng việc do thời tiết được tính định mức ra sao?

Theo quy định tại Phần 1, mức lao động kỹ thuật khi phải ngừng nghỉ việc do thời tiết của lao động kỹ thuật ngoại nghiệp được tính bằng 25% so với mức lao động kỹ thuật ngoại nghiệp tương ứng quy định trong nội dung định mức.

Các quy định tại Điểm d và Điểm đ Mục 3.2 Phần 1 hiện có còn hiệu lực không?

Không. Căn cứ khoản 2 Điều 1 Thông tư số 15/2024/TT-BTNMT, Điểm d và Điểm đ Mục 3.2 Phần 1 đã được bãi bỏ chính thức kể từ ngày 06 tháng 11 năm 2024.

Kết luận

Quy định về cách tính điện năng thiết bị kèm 5% hao hụt khi lập đơn giá CSDL nền địa lý tại Văn bản hợp nhất 106/2026/VBHN-TT-BNNMT là tiêu chuẩn kỹ thuật có tính bắt buộc thi hành. Việc áp dụng đúng công thức tại Mục 3.2 Điểm c Phần 1, kết hợp với các hệ số thời gian nghỉ hưởng nguyên lương (34/312 ngày), hệ số ngừng nghỉ do thời tiết 25% và hệ số phim ảnh cũ sẽ bảo đảm hồ sơ dự toán chuẩn xác, minh bạch. Doanh nghiệp và chuyên viên lập dự toán cần chủ động rà soát, đối chiếu hồ sơ với các văn bản gốc và tham khảo hướng dẫn pháp lý khi cần thiết nhằm bảo đảm tuân thủ đúng quy định hiện hành.