Hội đồng đánh giá chức danh giáo sư, phó giáo sư: 7 thành viên, 30–50% là người ngoài cơ sở

Ai sẽ quyết định một giảng viên có xứng đáng trở thành giáo sư, phó giáo sư? Trước đây, câu trả lời là Hội đồng Giáo sư cơ sở, Hội đồng Giáo sư ngành và Hội đồng Giáo sư nhà nước. Theo dự thảo Thông tư bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư, vai trò này chuyển sang Hội đồng đánh giá do chính người đứng đầu trường thành lập, với tối thiểu 7 thành viên và 30–50% là người ngoài trường. Bài viết giải thích cách lập hội đồng, tiêu chuẩn thành viên, thể thức họp và trách nhiệm công khai theo Điều 17.

Ai thành lập Hội đồng?

Người đứng đầu cơ sở đào tạo quyết định thành lập Hội đồng đánh giá theo ngành, nhóm ngành hoặc theo vị trí chức danh cần tuyển, phù hợp với kế hoạch tuyển chọn đã phê duyệt. Việc thành lập dựa trên đề xuất của Hội đồng khoa học và đào tạo. Hội đồng có thể lập theo từng đợt hoặc theo định kỳ hằng năm để phục vụ nhiều đợt. Nếu người đứng đầu trường cũng là ứng viên trong đợt, thẩm quyền lập hội đồng chuyển cho chủ thể có thẩm quyền bổ nhiệm người đứng đầu (khoản 6 Điều 22).

Tiêu chuẩn thành viên

• Là nhà khoa học có uy tín, đang hoạt động khoa học tích cực, có công bố hoặc hoạt động chuyên môn cập nhật trong 5 năm gần nhất phù hợp ngành của vị trí.
• Hội đồng xét giáo sư: thành viên phải đang hoặc đã giữ chức danh giáo sư hoặc chức danh học thuật tương đương ở nước ngoài.
• Hội đồng xét phó giáo sư: thành viên từ phó giáo sư trở lên; Chủ tịch và ít nhất 1/3 thành viên phải là giáo sư.
• Hội đồng có Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Thư ký và các thành viên.

Số lượng và tỷ lệ người ngoài

Số thành viên là số lẻ, tối thiểu 07. Với ngành đặc thù hoặc ít chuyên gia sâu, người đứng đầu quyết định số lượng nhưng không dưới 05. Tỷ lệ thành viên ngoài cơ sở do trường quy định trong quy chế nội bộ nhưng phải trong khoảng 30% đến 50% tổng số thành viên. Chuyên gia quốc tế họp trực tuyến được tính là thành viên ngoài cơ sở.

Ví dụ: hội đồng 7 người cần ít nhất 3 người ngoài (30% của 7 là 2,1); hội đồng 9 người cần từ 3 đến 4 người ngoài. Ví dụ do Ban biên tập tính để minh họa.

Cơ chế cho ngành hẹp

Khoản 3 Điều 17: nếu trong nước có dưới 10 người đủ điều kiện làm thành viên, trường được thay tối đa 2 thành viên là giáo sư (khi xét giáo sư) hoặc phó giáo sư (khi xét phó giáo sư) bằng phó giáo sư có năng lực phù hợp, có công bố nổi bật được kiểm chứng trong 5 năm gần nhất, kèm giải trình trong quyết định thành lập.

Hội đồng liên kết, gửi đánh giá ở trường khác

Trường được thỏa thuận lập Hội đồng liên kết hoặc gửi hồ sơ đánh giá tại cơ sở giáo dục đại học khác, theo thỏa thuận công khai. Kết quả lập biên bản riêng cho từng vị trí. Điều quan trọng: tổ chức đánh giá ở nơi khác không chuyển giao trách nhiệm pháp lý; trường tuyển chọn vẫn chịu trách nhiệm về hồ sơ, kết quả và quyết định bổ nhiệm cuối cùng.

Thể thức phiên họp

• Phiên họp có ít nhất 2/3 tổng số thành viên, bắt buộc có Chủ tịch (hoặc Phó Chủ tịch được ủy quyền) và Thư ký.
• Nhóm có quyền đánh giá cùng một vị trí có ít nhất 5 thành viên (khối ngành IV ít nhất 3), trong đó thành viên ngoài cơ sở chiếm quá một nửa.
• Thành viên đánh giá độc lập từng ứng viên, biểu quyết theo đa số; tỷ lệ tính trên số thành viên thực tế tham gia sau khi loại người phải rút lui vì xung đột lợi ích.
• Thành viên mới thay thế phải nghiên cứu đủ hồ sơ trước khi tham gia thảo luận.
• Họp trực tuyến được phép nếu xác thực danh tính và ghi hình toàn bộ; chỉ người tham gia đủ toàn bộ quá trình mới được chấm điểm, biểu quyết.
• Thành viên chấm điểm độc lập, ký phiếu, chịu trách nhiệm cá nhân; kết quả biểu quyết kín.

Công khai và thù lao

Danh sách thành viên kèm chức danh, trình độ, đơn vị công tác phải công khai trên cổng thông tin của trường trong 5 ngày làm việc kể từ khi có quyết định và ít nhất 15 ngày trước phiên họp. Mức thù lao được công khai trong kế hoạch và quy chế tài chính nội bộ, tuyệt đối không chi ngoài mức đã công bố. Dữ liệu ghi âm, ghi hình, biên bản, phiếu đánh giá phải lưu trữ và bảo mật theo pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Kết luận của Hội đồng cần bao nhiêu phiếu?

Ứng viên chỉ được xếp hạng khi đáp ứng mọi yêu cầu tối thiểu và được ít nhất 2/3 số thành viên có quyền đánh giá kết luận đáp ứng tiêu chuẩn năng lực (Điều 12). Văn bản kết luận của Hội đồng (nêu căn cứ, ưu điểm, hạn chế, kết quả biểu quyết) cũng chỉ được thông qua khi có ít nhất 2/3 thành viên có quyền đánh giá tán thành (Điều 21). Hội đồng cấm biểu quyết để thay đổi điểm, miễn giảm yêu cầu tối thiểu hoặc làm sai lệch thứ hạng.

Trường cần chuẩn bị gì?

1. Lập danh sách chuyên gia ngoài trường theo từng nhóm ngành, có kiểm tra công bố 5 năm gần nhất.
2. Thiết kế quy chế: số thành viên, tỷ lệ người ngoài, quy trình thay thế, cách họp trực tuyến.
3. Chuẩn bị hạ tầng họp trực tuyến có xác thực danh tính, ghi hình và lưu trữ an toàn.
4. Ban hành mức thù lao công khai.
5. Với ngành hẹp, đánh giá trước khả năng đáp ứng nhóm 5 người có quá nửa là người ngoài.

Lời kết

Hội đồng đánh giá trong dự thảo được thiết kế để cân bằng giữa quyền tự chủ của trường và yêu cầu khách quan: trường tự lập hội đồng nhưng phải mời 30–50% người ngoài, nhóm chấm trực tiếp có quá nửa người ngoài và mọi thứ được công khai. Thách thức lớn nhất nằm ở các ngành hẹp. Nếu trường bạn khó tìm đủ chuyên gia, hãy nêu cụ thể trong góp ý gửi Bộ trước ngày 16/11/2026.