Hướng dẫn sau đại học để xét phó giáo sư, giáo sư: hệ số 1 và 0,5 tính thế nào?

Bạn đồng hướng dẫn hai luận án tiến sĩ: liệu điều đó có tương đương hướng dẫn chính một luận án? Theo dự thảo Thông tư bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư, câu trả lời là có, vì hướng dẫn phụ tính hệ số 0,5. Yêu cầu tối thiểu về hướng dẫn sau đại học nằm trong Phụ lục I: ứng viên phó giáo sư cần 01 tiến sĩ hoặc 02 thạc sĩ, ứng viên giáo sư cần 02 tiến sĩ, đã được cấp bằng hoặc đủ điều kiện cấp bằng. Bài viết giải thích cách tính hệ số, điều kiện thời gian, mốc tính kết quả và các trường hợp đặc biệt.

Yêu cầu tối thiểu với từng chức danh

• Phó giáo sư: 01 tiến sĩ hoặc 02 thạc sĩ đã được cấp bằng hoặc đủ điều kiện cấp bằng.
• Giáo sư: 02 tiến sĩ đã được cấp bằng hoặc đủ điều kiện cấp bằng.

Đây là yêu cầu tối thiểu, được kiểm tra theo kiểu đáp ứng hoặc không đáp ứng. Chất lượng hướng dẫn được đánh giá riêng ở tiêu chí 1.2 “Hướng dẫn và phát triển người học”, chiếm tỷ trọng tối thiểu 30% trong Tiêu chuẩn 1.

Hệ số 1 và hệ số 0,5

• Hướng dẫn chính: hệ số 1.
• Đồng hướng dẫn hoặc hướng dẫn phụ: hệ số 0,5.
• Vai trò có tên gọi khác ở nước ngoài (như co-supervisor, second supervisor): xác định hệ số 1 hoặc 0,5 theo trách nhiệm thực tế, có căn cứ và xác nhận.

Ví dụ: một ứng viên phó giáo sư hướng dẫn phụ hai nghiên cứu sinh đã bảo vệ thì có 0,5 + 0,5 = 1, đáp ứng yêu cầu 01 tiến sĩ. Một ứng viên giáo sư hướng dẫn chính 1 nghiên cứu sinh và hướng dẫn phụ 2 nghiên cứu sinh có tổng 1 + 0,5 + 0,5 = 2, đáp ứng yêu cầu 02 tiến sĩ. Với thạc sĩ, phó giáo sư cần tổng hệ số 2: hướng dẫn chính 2 học viên, hoặc 1 chính và 2 phụ, đều đạt.

Điều kiện đi kèm: không chỉ đứng tên

Dự thảo đặt điều kiện để tránh việc “đứng tên” hướng dẫn mà không thực sự làm:

• Với nghiên cứu sinh: thời gian tham gia hướng dẫn ít nhất 24 tháng. Ngoại lệ là trường hợp phải thay người hướng dẫn vì lý do khách quan, có hồ sơ và có đóng góp đủ để đánh giá.
• Với học viên thạc sĩ: ứng viên phải trực tiếp hướng dẫn giai đoạn thực hiện sản phẩm tốt nghiệp (luận văn, đề án hoặc dự án tùy chương trình).

Như vậy, người chỉ tham gia hướng dẫn trong vài tháng cuối trước khi nghiên cứu sinh bảo vệ, hoặc chỉ có tên trên quyết định giao đề tài thạc sĩ mà không hướng dẫn giai đoạn làm luận văn, sẽ khó được tính.

Mốc tính kết quả: cấp bằng hay bảo vệ?

Kết quả được tính theo ngày cấp bằng. Tuy nhiên, dự thảo chấp nhận cả ngày cơ sở đào tạo xác nhận người học đã bảo vệ thành công, hoàn thành mọi điều kiện và chỉnh sửa, chỉ còn thủ tục ban hành quyết định cấp bằng. Quy định này giúp ứng viên không bị lỡ đợt tuyển chọn chỉ vì thủ tục hành chính cấp bằng chậm. Ứng viên nên xin văn bản xác nhận của phòng đào tạo sau đại học ngay khi học trò hoàn tất chỉnh sửa luận án.

Trường hợp ngành sức khỏe: chuyên khoa cấp II

Với ứng viên phó giáo sư thuộc khối ngành II (Sức khỏe), kết quả hướng dẫn chuyên khoa cấp II được tính như hướng dẫn thạc sĩ, riêng cho yêu cầu này, khi có phân công, sản phẩm tốt nghiệp, hồ sơ đánh giá và bằng đã cấp. Dự thảo nói rõ quy định này không xác lập tương đương văn bằng nói chung giữa chuyên khoa cấp II và thạc sĩ. Đây là điểm có lợi cho giảng viên các trường y, nơi nhiều bác sĩ hướng dẫn học viên chuyên khoa thay vì thạc sĩ.

Những hoạt động không thay thế được

Theo khoản 3 Điều 11, hướng dẫn sinh viên đại học, nghiên cứu viên hoặc người nghiên cứu sau tiến sĩ không thay thế yêu cầu tối thiểu về hướng dẫn sau đại học. Tuy vậy, các hoạt động này vẫn có giá trị: chúng được dùng để đánh giá năng lực ở tiêu chí phù hợp, ví dụ tiêu chí phát triển người học hoặc phát triển đội ngũ kế cận (tiêu chí 3.2). Một ứng viên giáo sư có nhóm postdoc trưởng thành, tự chủ trì đề tài, nên đưa minh chứng này vào phần năng lực.

Hội đồng sẽ xem gì ở chất lượng hướng dẫn?

Phụ lục I mô tả tiêu chí 1.2: chất lượng hướng dẫn, đóng góp chuyên môn của ứng viên và sự phát triển năng lực nghiên cứu hoặc thực hành độc lập của người học. Với giáo sư, cần làm rõ kết quả phát triển năng lực nghiên cứu độc lập và sáng tạo tri thức mới của nghiên cứu sinh. Minh chứng chính gồm hồ sơ hướng dẫn, luận văn, luận án, kết quả nghiên cứu của người học và minh chứng về quá trình, đóng góp của người hướng dẫn. Hội đồng có thể lấy ý kiến người học khi cần xác minh.

Lưu ý trong hồ sơ

1. Lưu quyết định giao hướng dẫn có ghi rõ vai trò chính hay phụ, ngày bắt đầu.
2. Với nghiên cứu sinh, chuẩn bị minh chứng thời gian tham gia từ 24 tháng (biên bản sinh hoạt chuyên môn, báo cáo tiến độ, chuyên đề có chữ ký).
3. Với thạc sĩ, chứng minh đã hướng dẫn giai đoạn làm sản phẩm tốt nghiệp.
4. Với vai trò ở nước ngoài, xin thư xác nhận của cơ sở nêu trách nhiệm thực tế.
5. Kê các công bố chung với học trò để thể hiện kết quả nghiên cứu của người học.
6. Một kết quả chỉ tính một lần cho cùng một yêu cầu định lượng (khoản 4 Điều 11), nên không tính một nghiên cứu sinh hai lần.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu sinh đã bảo vệ cấp cơ sở nhưng chưa bảo vệ cấp trường có được tính không? Không, vì chưa “bảo vệ thành công, hoàn thành mọi điều kiện”. Chỉ khi chỉ còn thủ tục ra quyết định cấp bằng mới được tính.

Có được kết hợp tiến sĩ và thạc sĩ cho phó giáo sư không? Dự thảo nêu “01 tiến sĩ hoặc 02 thạc sĩ”, chưa nói rõ có cộng chéo (ví dụ hướng dẫn phụ 1 tiến sĩ được 0,5 cộng với 1 thạc sĩ). Đây là điểm nên đề nghị Bộ hướng dẫn.

Lời kết

Yêu cầu hướng dẫn sau đại học trong dự thảo vừa rõ về con số vừa chặt về thực chất: hệ số 1 và 0,5, tối thiểu 24 tháng với nghiên cứu sinh, và phải hướng dẫn giai đoạn làm sản phẩm với thạc sĩ. Ứng viên nên rà lại vai trò và thời gian tham gia của từng học trò, bổ sung xác nhận còn thiếu. Nếu bạn thấy cần quy định cộng chéo giữa tiến sĩ và thạc sĩ, đây là góp ý đáng gửi trước ngày 16/11/2026.